ترجمۀ تفسیر المیزان ج 7

﴿قَوْلُهُ اَلْحَقُّ﴾ اين جمله بيان علت جمله قبلى است، و از اين جهت با «فصل» ¹ ذكر شده. «حق» به معناى ثابت به تمام معناى ثبوت است، و ثابت به حقيقت معناى ثبوت همان وجود خارجى است، پس معناى‌ ﴿قَوْلُهُ اَلْحَقُّ﴾ اين است كه قول خداى تعالى فعل او و ايجاد او است، و وقتى قول او عبارت باشد از ايجاد، هم چنان كه آيه‌ ﴿وَ يَوْمَ يَقُولُ كُنْ فَيَكُونُ﴾ هم دلالت بر آن دارد، پس قول او نفس حق است، برگشتى براى آن نبوده و تغيير دهنده‌اى براى كلماتش وجود ندارد. و اين است معناى اينكه فرمود: ﴿وَ اَلْحَقَّ أَقُولُ﴾ حق را مى‌گويم².

﴿وَ لَهُ اَلْمُلْكُ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي اَلصُّورِ﴾ 

مراد از اين روز قيامت است، و اين همان معنايى است كه آيه‌ ﴿يَوْمَ هُمْ بَارِزُونَ لاَ يَخْفىَ عَلَى اَللَّهِ مِنْهُمْ شَيْ‌ءٌ لِمَنِ اَلْمُلْكُ اَلْيَوْمَ لِلَّهِ اَلْوَاحِدِ اَلْقَهَّارِ﴾³ متضمن آن است.

وجه و جهت اثبات ملك و سلطنت براى خداى تعالى در روز قيامت‌

جهت اينكه فرمود: «براى او است سلطنت در روزى كه در صور دميده مى‌شود» و حال آنكه ملك و سلطنت او منحصر در آن روز نيست، اجمالا اين است كه آن روز: روز از كار افتادن اسباب و از بين رفتن روابط و انساب است. در مباحث گذشته كم و بيش راجع به اين معنا بحث كرده‌ايم و به زودى نيز در جاى مناسب در باره اين معنا و هم در باره معناى «صور» - ان شاء اللَه تعالى - بحث خواهيم كرد.

﴿عَالِمُ اَلْغَيْبِ وَ اَلشَّهَادَةِ﴾ در سابق معناى اين جمله گذشت، و اين اسمى است از اسماى خدا كه قوام مساله حساب و جزا به آن است، همچنين دو اسم‌ ﴿اَلْحَكِيمُ اَلْخَبِيرُ﴾. آرى، خداى تعالى به علمى كه به غيب و شهادت دارد، ظاهر هر چيز و باطن آن را مى‌داند، و هيچ ظاهرى به خاطر ظهورش و هيچ باطنى از جهت اينكه باطن است بر او پوشيده نيست، و همچنين به حكمتى كه دارد با كمال دقت و محكم كارى به كار و حساب مخلوقاتش رسيدگى مى‌كند و آن طور كه بايد و شايد موارد كيفر و پاداش را از يكديگر تميز مى‌دهد، پس در كار او و حساب او ظلم و گزاف نيست. و نيز با آگاهى و بينشى كه به كنه حقيقت دارد هيچ كوچكى را به خاطر كوچكى و خرديش و هيچ بزرگى را به خاطر بزرگى و عظمتش از قلم نمى‌اندازد.