ترجمۀ تفسیر المیزان ج 7

اينكه فرمود: ﴿كَالَّذِي اِسْتَهْوَتْهُ اَلشَّيَاطِينُ فِي اَلْأَرْضِ حَيْرَانَ...﴾ مثال زده است به انسان متحيرى كه در كار خود سرگردان است، و در باره سعادت خود عزم راسخى ندارد، و لذا بهترين راه سعادت و مستقيم‌ترين راه رسيدن به هدف را كه قبل از او هم كسانى آن راه را پيموده و به هدف رسيده‌اند ترك مى‌گويد، آن گاه سرگشته و حيران مانده شيطان‌ها محاصره‌اش نموده و به سوى هلاكش مى‌خوانند، هر چه هم كه ياران هدايت يافته‌اش بر او بانگ مى‌زنند و به سوى هدايتش دعوت مى‌كنند قبول نمى‌كند و در عين اينكه بر سر دو راهى سقوط و نجات قرار گرفته، نمى‌فهمند تكليفش چيست.

معناى اينكه هدايت خدا هدايت است ﴿إِنَّ هُدَى اَللَّهِ هُوَ اَلْهُدىَ﴾ 

﴿قُلْ إِنَّ هُدَى اَللَّهِ هُوَ اَلْهُدىَ...﴾ 

يعنى اگر امر دائر شود بين دعوت خداى سبحان كه موافق فطرت است - و همين فطرت آن را هدايت حقه الهيه مى‌داند - و بين دعوت شياطين كه همان پيروى هواى نفس و بازيچه گرفتن دين است، البته هدايت حقيقى همان هدايت خداوندى است نه آن ديگرى. اما اينكه گفتيم: آنچه موافق دعوت فطرت است، همان هدايت الهى است؟ وجهش اين است كه هدايت صحيح، آن هدايتى است كه با نواميس خلقت و واقع سازگار باشد، و معلوم است كه زمام خلقت و نواميس آن، تنها به دست خداى تعالى است. بنابراین، انسان كه از اديان و معتقدات جز مطابقت با واقع و پيروى آن، منظورى ندارد نبايد جز به هدايت پروردگار سر بسپارد.

و اما اينكه گفتيم فقط «هدايت الهى» هدايت حقيقى است، و تنها بايد در برابر آن سر تسليم فرود آورد، نه در برابر دعوت شيطان، اين نيز دليلش روشن است، براى اينكه يگانه مرجعى كه جميع امور دنيا و آخرت ما به دست او است و مبدأ ما از او و منتهى و بازگشتمان به سوى او است، همانا خداى متعال است.

﴿وَ أُمِرْنَا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ اَلْعَالَمِينَ﴾ در مجمع البيان است كه عرب در بعضى از موارد مى‌گويد: «امرتك لتفعل - تو را امر كردم براى اينكه انجام دهى» و در پاره‌اى از موارد مى‌گويد: «امرتك ان تفعل - تو را امر كردم كه انجام دهى» و در مواردى هم مى‌گويد: «امرتك بان تفعل - تو را امر كردم به اينكه انجام دهى» آن كسى كه مى‌گويد «امرتك بان تفعل» با آوردن حرف «بـ» اين معنا را مى‌رساند كه امر من به فلان عمل بود، آن كسى هم كه حرف «بـ» را به كار نمى‌برد همين منظور را دارد چيزى كه هست حرف «بـ» را براى اختصار حذف كرده، و اما كسى كه مى‌گويد: «امرتك لتفعل» مى‌خواهد بفهماند، امرى كه كرده بيهوده و شوخى نبوده، بلكه به منظور اين بوده است كه مامور آن را امتثال نموده و آن عمل را