ترجمۀ تفسیر المیزان ج 7

هم به معناى منع است، و از همين جهت كه متضمن معناى ضميمه كردن است به طور استعاره در ترش كردن و درهم كشيدن صورت و وجه استعمال شده و گفته مى‌شود: «هو باسل و متبسل الوجه - او كج خلق و ترش رو است»، از جهت اينكه متضمن معناى منع است، هر مال حرام و مرتهن را «بسل» مى‌گويند، در قرآن هم كه فرمود: ﴿وَ ذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ﴾ به همين معنا است و مقصود محروم بودن از ثواب است. فرقى كه بين كلمه «حرام» و «بسل» وجود دارد اين است كه حرام هم ممنوع به حكم را شامل مى‌شود و هم ممنوع قهرى را، و اما «بسل» تنها به معناى ممنوع قهرى است، و از همين جهت خداى تعالى مى‌فرمايد: ﴿أُولَئِكَ اَلَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا﴾ يعنى آنان كسانى هستند كه به جرم گناهانشان، از ثواب عمل نيك‌شان هم محروم شده‌اند.¹ 

در مجمع البيان مى‌گويد: «ابسلته بجريرته» معنايش اين است كه من فلانى را به گناه خودش حواله دادم، و كلمه «مستبسل» به معناى كسى است كه تن به قضا داده و از نظر اينكه مى‌داند راه خلاصى ندارد تسليم شده است. - تا آنجا كه مى‌گويد - اخفش گفته: كلمه «تبسل» در آيه شريفه به معناى مجازات است، و بعضى گفته‌اند: به معناى گروگان بودن است، و به هر تقدير معناى آيه روشن است، چون معانيى كه براى اين كلمه كرده‌اند همه شبيه و نزديك به هم مى‌باشند.² 

در اين آيه مى‌فرمايد: «با كسانى كه دين خود را بازيچه گرفته‌اند، متاركه كن» تدين و گرويدن به خواسته‌هاى نفسشان را لهو و لعب به دين شمرده، و اين خود اشاره به اين است كه آنان دين حق و صحيحى دارند، و آن همان دينى است كه فطرتشان آنان را به آن دين دعوت مى‌كند، پس جا دارد كه همان نداى و جدان خود را لبيك گفته و آن را به طور جد پذيرفته و بدين وسيله دين خداى را از خلط و تحريف دور بدارند، و ليكن بدبختانه دين را بازيچه پنداشتند، و آن را مانند اسباب‌بازى به هر طرف كه بخواهند، و به هر صورتى كه هواى نفسشان بگويد مى‌چرخانند.

سپس عطف به اين معنا مى‌فرمايد: ﴿وَ غَرَّتْهُمُ اَلْحَيَاةُ اَلدُّنْيَا﴾ چون بين فريب خوردن از دنيا و بازيچه گرفتن دين خدا، ملازمه است، وقتى انسان نسبت به كام گرفتن از لذتهاى مادى، افسار گسيخته شد و همه كوشش خود را، صرف آن نمود، قهرا از كوشش در دين حق