ترجمۀ تفسیر المیزان ج 7

است. و از فحواى بعضى از آيات قرآن در موارد ديگر استفاده مى‌شود كه مقصود از قوم رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) عرب‌ها مى‌باشند، مانند آيه‌ ﴿وَ لَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلىَ بَعْضِ اَلْأَعْجَمِينَ فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ مَا كَانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ كَذَلِكَ سَلَكْنَاهُ فِي قُلُوبِ اَلْمُجْرِمِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِهِ حَتَّى يَرَوُا اَلْعَذَابَ اَلْأَلِيمَ فَيَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَ هُمْ لاَ يَشْعُرُونَ﴾¹ و نيز مانند آيه‌ ﴿وَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ﴾² به هر حال اينكه فرمود: ﴿وَ كَذَّبَ بِهِ قَوْمُكَ وَ هُوَ اَلْحَقُّ﴾ تمهيد و مقدمه است براى تحقق «نبا» و خبرى كه اين انذار مشتمل بر آن است.

گويا كسى مى‌گويد: اى امت اسلام! در زير لواى توحيد گرد آمده و در پيروى از كلمه حق اتفاق كنيد، و گر نه هيچ تامينى از عذابى كه از بالا يا از پائين يا از ناحيه اختلاف كلمه بر شما مسلط شود، و بين شما كار را به شمشير و تازيانه مى‌كشد، نخواهيد داشت.

آن گاه همان شخص رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) را مخاطب قرار داده مى‌گويد: اين قوم خود تو است كه دين تو را تكذيب نمودند. و هم آنان بايد خود را براى چشيدن عذاب دردناكى آماده سازند.

از اين بيان چند نكته استفاده مى‌شود: اول اينكه: ضميرى كه در «كذب به» است به عذاب برمى‌گردد، هم چنان كه «آلوسى» هم همين مطلب را به بيشتر مفسرين نسبت داده است.

البته در اين مطلب مخالفينى هم هستند كه گفته‌اند ضمير مزبور به «تصريف الآيات» و يا به قرآن برمى‌گردد، و ليكن خيلى بعيد است. احتمال هم دارد كه به خبرى برگردد كه آيه قبلى متضمن آن بود.

مراد از قوم رسول خدا كه براى نخستين بار نفاق ورزيده، مخالفت و اعتراض كردند و راه مخالفت را براى سايرين باز كردند

دوم اينكه: به طورى كه از قرينه مقام استفاده مى‌شود، جمله‌ ﴿وَ كَذَّبَ بِهِ قَوْمُكَ﴾ به منزله خبرى است كه زمينه را براى بيان يك وعده خطرناك، آماده مى‌سازد، گويا كسى مى‌گويد بر امت تو لازم است كه بر ايمان به خدا و آياتش اجتماع نموده و از اينكه در بين آنان مرض واگيردار «كفر به خدا و آيات وى» رخنه كند و اختلاف كلمه پديد آيد، بر حذر باشند كه