ترجمۀ تفسیر المیزان ج 6

تربيت دادن به نفس خود از مردم كناره‌گيرى مى‌كنند، بطورى كه مساله رهبانيت يكى از سنن متبعه آنها است، و داستان رهبانيت ايشان را قرآن كريم هم ذكر كرده و فرموده است: ﴿ذَلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيسِينَ وَ رُهْبَاناً وَ أَنَّهُمْ لاَ يَسْتَكْبِرُونَ﴾¹ و نيز فرموده: ﴿وَ رَهْبَانِيَّةً اِبْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلاَّ اِبْتِغَاءَ رضوان الله فَمَا رَعَوْهَا حَقَّ رِعَايَتِهَا﴾² كما اينكه راجع به تاركين دنيا و عابدهاى يهود هم فرموده: ﴿لَيْسُوا سَوَاءً مِنْ أَهْلِ اَلْكِتَابِ أُمَّةٌ قَائِمَةٌ يَتْلُونَ آيَاتِ اَللَّهِ آنَاءَ اَللَّيْلِ وَ هُمْ يَسْجُدُونَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ اَلْيَوْمِ اَلْآخِرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ اَلْمُنْكَرِ وَ يُسَارِعُونَ فِي اَلْخَيْرَاتِ وَ أُولَئِكَ مِنَ اَلصَّالِحِينَ﴾³.

و اما فرق مختلفه مرتاضين كسانى كه داراى اعمال شگفت‌آورى هستند، مانند ساحران اهل سيميا و اصحاب طلسمات و آنهايى كه داراى تسخير ارواح و تسخير جن و تسخير روحانيت حروف و كواكب و غير آن هستند، و آنان كه به احضار و تسخير نفوس پرداخته‌اند گر چه براى هر كدامشان رياضت‌هاى عجيب مخصوصى است، ليكن نتيجه نوع آنها همان تسلط بر نفس است‌⁴.

و خلاصه آنچه گفته شده اين است كه هدف نهايى جميع ارباب اديان و مذاهب و صاحبان اعمال مخصوصه، همانا تهذيب نفس است بوسيله ترك هواهاى نفسانى و اشتغال به تطهير آن از اخلاق نكوهيده، و احوالى كه با هدف مناسب و سازگار نيست.

5- تعاليم و دستورات اديان و مسلك‌هاى مختلف براى تزكيه و تهذيب نفس با رياضت كشيدن و زهد ورزيدن‌

5- ممكن است شما برگرديد و بگوييد: آنچه از رفتار و سنن ارباب مذاهب و طريقه‌ها به ثبوت رسيده بيش از اين نيست كه اينها در دنيا زهد مى‌ورزيده‌اند و بس، و اين غير مساله معرفت النفس و اشتغال به تربيت نفسى است كه شما در آن بحث مى‌كنيد، به عبارت ساده‌تر چيزى كه اديان و مذاهب به آن دعوت مى‌كنند عبارت از اين است كه انسان خداوند