ترجمۀ تفسیر المیزان ج 6

مقلدش عينا مثل كورى است كه دست بدست بيناى جاهلى داده كه آن جاهل با راهنمايى عالمى خبير و راه‌دانى بصير راه مى‌پيمايد.

از اين جا روشن مى‌شود كه جمله‌ ﴿أَ وَ لَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لاَ يَعْلَمُونَ شَيْئاً﴾ به تنهايى در تماميت دليل كافى نيست، و دليل وقتى تمام است كه جمله «و لا يهتدون» هم در كلام ذكر شود، زيرا ممكن است كسى بگويد درست است كه تقليد جاهل از جاهل غلط است، و ليكن ما از پدران جاهلى تقليد مى‌كنيم كه آنها راهنمايان عالم و خبيرى داشته‌اند، و تقليد جاهل از چنين جاهلى غلط نيست، چون جاى چنين اعتراض و پاسخى بود لذا براى تتميم حجت فرمود: ﴿لاَ يَعْلَمُونَ شَيْئاً وَ لاَ يَهْتَدُونَ﴾ نه تنها پدران شما جاهلند، بلكه در زندگى راهنمايى هم نشده‌اند، و چنين كسانى را به هيچ وجه نمى‌توان تقليد كرد.

وقتى از آيه اولى يعنى: ﴿مَا جَعَلَ اَللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ...﴾ بدست آمد كه دارندگان اين عقايد خرافى مركب بوده‌اند از اكثريتى جاهل، و اقليتى معاند و مستكبر، معلوم مى‌شود كه آنان مردمى بوده‌اند كه اهليت و قابليت اين را كه خداى تعالى روى سخن را به آنان نموده و مخاطبشان قرار دهد نداشته‌اند و لذا در آيه دومى دليل را بنحو تخاطب به آنان القا نفرمود، بلكه اينطور وانمود كرد كه روى سخن با ديگران است و فرمود: ﴿أَ وَ لَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لاَ يَعْلَمُونَ شَيْئاً وَ لاَ يَهْتَدُونَ﴾ آيا پيروى مى‌كنند از پدران خود هر چند پدرانشان جاهل و گمراه باشند؟! اين بود مختصر اشاره‌اى در باره تقليد و قبلا بحثى علمى و اخلاقى در باره معناى تقليد گذشت، ممكن است خواننده محترم براى مزيد اطلاع به آنجا مراجعه نمايد.

از آيه شريفه اين نكته هم استفاده مى‌شود كه رجوع به كتاب خدا و به سنت يعنى به فرمايشات رسول الله (صلى الله عليه وآله و سلم) را نبايد تقليد كوركورانه و مذموم نام نهاد.

بحث روايتى (رواياتى در باره چهار صنف حيواناتى كه در جاهليت احكام خاصى داشتند و اينكه واضع آن احكام كيست؟)

در تفسير برهان است كه صدوق به سندى كه به محمد بن مسلم دارد از او از امام صادق (علیه السلام) نقل مى‌كند كه در تفسير: ﴿مَا جَعَلَ اَللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ وَ لاَ سَائِبَةٍ وَ لاَ وَصِيلَةٍ وَ لاَ حَامٍ﴾ فرمود: در ميان اهل جاهليت رسم چنين بود كه وقتى ماده شترى در يك شكم دو بچه مى‌زاييد مى‌گفتند وصل كرد، و كشتن و خوردن چنين شترى را جائز نمى‌دانستند، و وقتى ده شكم مى‌زاييد آن را سائبه مى‌كردند، يعنى سوار شدن بر پشت و خوردن گوشتش را بر خود حرام مى‌كردند، و اما «حام» آن هم شتر نرى بوده كه آن را بر ناقه‌ها مى‌جهانيدند.