ترجمۀ تفسیر المیزان ج 5

و باز نظير موردى كه ميت يك برادر و يك خواهر داشته باشد، چون كلمه «اخوة» بر اين فرض نيز صادق است، كه بيانش در اول سوره گذشت، علاوه بر اينكه سنت، حكم همه اين فرضيه‌ها را بيان كرده.

و سهامى كه در اين آيه ذكر شده مختص آن موردى است كه خويشاوندان مانند كلاله پدرى تنها يا كلاله پدر و مادرى تنها وجود داشته باشند، و اگر هر دو طائفه باشند، مثل اينكه كسى از دنيا برود خواهرى پدر و مادرى، و خواهرى پدرى داشته باشد، خواهر پدرى ارث نمى‌برد، كه بيان حكم اين صورت در تفسير آيات اول سوره گذشت.

﴿يُبَيِّنُ اَللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا...﴾ يعنى خداى تعالى براى شما بيان مى‌كند «مخافة أن تضلوا تا مبادا گمراه شويد»، و يا «لئلا تضلوا تا گمراه نشويد» و اينطور سخن گفتن در عرب شايع است، از آن جمله عمرو بن كلثوم يكى از شعراى عرب گفته: «فعجلنا القرى أن تشتمونا» يعنى ما در پذيرايى از شما عجله كرديم از ترس اينكه مبادا ما را شماتت كنيد.

بحث روايتى (در ذيل آيه شريفه مربوط به سهام ارث خويشاوندان ابوين يا پدرى)

در مجمع البيان از جابر بن عبد الله انصارى روايت كرده كه گفت: من بيمار شدم، در حالى كه نه خواهر - و يا هفت خواهر - داشتم، رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) به عيادتم آمد، و به صورتم دميد، حالم جا آمد، عرضه داشتم: يا رسول الله اجازه مى‌دهى براى خواهرانم وصيت كنم كه دو ثلث اموالم را به آنان بدهند؟ فرمود: از اين بهتر، عرضه داشتم: قسمتى از اموالم چطور؟ فرمود: از اين بهتر، و بعد از آن مرا به حال خود گذاشت و رفت، و چيزى نگذشت كه برگشت و فرمود: اى جابر من چنان مى‌بينم كه تو با اين بيمارى از دنيا نمى‌روى ولى خداى تعالى در باره سهم خواهرانت آيه‌اى نازل كرد، و سهم آنان را دو ثلث معين نمود، اهل حديث گفته‌اند: جابر همواره مى‌گفته كه اين آيه در باره من نازل شده.¹ 

مؤلف: قريب به اين مضمون را سيوطى در در المنثور² از جابر روايت كرده.

و در در المنثور است كه ابن ابى شيبه، و بخارى، و مسلم، و ترمذى، و نسايى و ابن