ترجمۀ تفسیر المیزان ج 5

كشته مى‌شود و اتفاقا در داستان عيسى (علیه السلام) مباشرين قتل اطرافيان آن جناب نبودند تا او را به خوبى بشناسند بلكه لشگريان روم مباشر اين عمل شده‌اند و معلوم است كه روميان معرفتى كامل به حال و وضع آن جناب نداشته‌اند پس ممكن است كه شخص ديگرى را دستگير كرده و به قتل رسانده باشند و با اين حال در روايات آمده كه خداى تعالى قيافه و شكل مسيح (علیه السلام) را بر شخص ديگر انداخت و اين باعث شد كه او را بگيرند و به جاى عيسى (علیه السلام) به قتل برسانند.

و بسا از محققين تاريخ گفته‌اند: داستانهاى تاريخى كه در اين مساله ضبط شده و حوادثى كه با دعوت آن جناب ارتباط داشته و داستانهايى كه تاريخ از حكام و داعيان معاصر عيسى (علیه السلام) ضبط كرده، همه با دو تن انطباق دارند كه نام هر دو مسيح بوده و بين آن دو بيش از پانصد سال فاصله بوده است، مسيح اول مسيح حقيقى و پيامبر خدا بوده كه كشته نشده و مسيح دوم مردى باطل گو بوده كه به دار آويخته شده و از نظر اين محقق به همين دليل تاريخ ميلادى كه فعلا در بين مسيحيان معروف است، مورد ترديد و شك قرار گرفته.

و بنابراين نظريه پس آنچه قرآن كريم در اين باره فرموده يعنى مساله تشبيه، منظور از آن، تشبيه مسيح بن مريم با مسيح مصلوب و به دار آويخته شده است - و خدا داناتر است -.

﴿وَ إِنَّ اَلَّذِينَ اِخْتَلَفُوا فِيهِ﴾ يعنى آنهايى كه در باره عيسى (علیه السلام) اختلاف كردند كه آيا او را كشتند و يا به دار آويختند ﴿لَفِي شَكٍّ مِنْهُ﴾ در باره امر عيسى (علیه السلام) در شك هستند، يعنى جهل دارند ﴿مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلاَّ اِتِّبَاعَ اَلظَّنِّ﴾، علمى بدان ندارند و پيرويشان تنها از ظن و تخمين است و يا صرفا ترجيح دادن يك طرف احتمال است بدين جهت كه فلانى چنين گفته است.

﴿وَ مَا قَتَلُوهُ يَقِيناً﴾ يعنى او را بطورى كه يقين داشته باشند نكشتند، و (يا او را نكشتند و من اين خبر را به تو بطور يقين مى‌دهم) و چه بسا بعضى از مفسرين كه گفته‌اند: ضمير در جمله: «ما قتلوه» به علم بر مى‌گردد و معناى جمله اين است كه «آنان علم را يقينا نكشتند» و كشتن علم در لغت به معناى خالص كردن آن از شك و ترديد است.¹ 

و چه بسا بعضى ديگر گفته‌اند: ضمير مزبور به كلمه «ظن» بر مى‌گردد و معناى جمله