ترجمۀ تفسیر المیزان ج 5

(علیه السلام) گفتند: ﴿لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اَللَّهَ جَهْرَةً﴾¹ و يا گفتند: ﴿أَرِنَا اَللَّهَ جَهْرَةً﴾² .

راغب هم چنان به معناى اين ماده ادامه مى‌دهد تا آنجا كه مى‌گويد: و اما در مورد حس شنوايى در قرآن كريم مى‌خوانيم: ﴿سَوَاءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ اَلْقَوْلَ وَ مَنْ جَهَرَ بِهِ﴾³ اين بود گفتار راغب.⁴ 

و كلمه «سوء من القول زشت از سخن» به معناى هر سخنى است كه در باره هر كسى گفته شود ناراحت مى‌گردد، مثل نفرين و فحش، چه فحشى كه مشتمل بر بدى‌ها و عيب‌هاى طرف باشد و چه فحشى كه در آن بدى‌هايى به دروغ به وى نسبت داده شود، همه اينها سخنانى است كه خداى تعالى جهر به آن را و يا به عبارت ديگر اظهار آن را دوست نمى‌دارد و معلوم است كه خداى تعالى منزه است از دوستى و دشمنى به آن معنايى كه در ما انسان‌ها و در حيوانات هم جنس ما وجود دارد، چيزى كه هست از آنجا كه امر و نهى در بين ما انسان‌ها به حسب طبع ناشى از حب و بغض است (چيزى را كه دوست مى‌داريم مامور خود را امر مى‌كنيم تا آن را عملى كند و چيزى را كه دشمن مى‌داريم طرف را از انجام آن نهى مى‌كنيم) لذا بطور كنايه امر و نهى خدا را اراده و كراهت (يا حب و بغض و يا رضا و سخط او تعبير كرده‌اند) و گرنه در ساخت مقدس او اينگونه حالات كه در نفس ما پيدا مى‌شود وجود ندارد.

مراد از «دوست نداشتن» خدا بد گويى آشكار را، اينست كه در شريعت خود آن را نكوهيده شمرده است‌

پس اينكه فرمود: «خدا سخن زشت به جهر گفتن را دوست نمى‌دارد» كنايه است از اينكه در شريعتى كه تشريع فرموده، اين عمل را نكوهيده شمرده، حال چه نكوهيده به حد حرمت و چه اينكه زشتى آن به حد حرمت نرسد و از حد كراهت و اعانه تجاوز نكند.

حد مجاز در بدگويى مظلوم از ظالم‌

و جمله: ﴿إِلاَّ مَنْ ظُلِمَ﴾ استثناى منقطع است و معنايش با معناى كلمه «لكن» يكى است، پس در حقيقت فرموده: «لكن من ظلم لا باس بان يجهر بالسوء من القول فيمن ظلمه و من حيث الظلم» (خدا دوست نمى‌دارد سخن زشت با صداى بلند گفتن را، ليكن كسى كه مورد ظلم شخصى يا اشخاصى قرار گرفته، مى‌تواند در مورد خصوص آن شخص و يا اشخاص و در خصوص ظلمى كه به وى رفته، سخن زشت و با صداى بلند بگويد) و همين خود