ترجمۀ تفسیر المیزان ج 4

دعوت به حق.

پيامبر گرامى اسلام (صلى الله عليه وآله و سلم) راه رفق و مدارا و تدريج را در پيش گرفت‌

و براى اين حقيقت، در سيره رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) و ائمه طاهرين از اهل بيتش عليهم السلام مظاهر بسيارى ديده مى‌شود و پروردگارش نيز به همين روش دستورش داده و در موارد متعددى كه اصحابش آن جناب را وادار مى‌كردند به اينكه با دشمن سازش و مداهنه كند (آياتى نازل شده و آن جناب را از مساهله با باطل در امر دين هر چند اندك باشد نهى فرمود، از آن جمله آيات زير است كه مى‌فرمايد: ﴿قُلْ يَا أَيُّهَا اَلْكَافِرُونَ لاَ أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ وَ لاَ أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ وَ لاَ أَنَا عَابِدٌ مَا عَبَدْتُّمْ وَ لاَ أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ ، لَكُمْ دِينُكُمْ وَ لِيَ دِينِ﴾¹.

و نيز با لحنى تهديدآميز مى‌فرمايد: ﴿وَ لَوْ لاَ أَنْ ثَبَّتْنَاكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئاً قَلِيلاً إِذاً لَأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ اَلْحَيَاةِ وَ ضِعْفَ اَلْمَمَاتِ﴾².

و نيز مى‌فرمايد: ﴿وَ مَا كُنْتُ مُتَّخِذَ اَلْمُضِلِّينَ عَضُداً﴾³ و در قالب مثالى بسيار وسيع المعنى مى‌فرمايد: ﴿وَ اَلْبَلَدُ اَلطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ اَلَّذِي خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِداً﴾⁴.

و چون حق با باطل مخلوط نگشته و با آن ائتلاف نمى‌كند، لذا خداى سبحان آن جناب را دستور مى‌دهد براى اينكه در زير بار سنگين رسالت از پاى در نيايد، طريق رفق و مدارا را پيش بگيرد و به سوى هدف به تدريج قدم بر دارد تا هم دعوتش بهتر پيش برود و هم مردمى كه آنان را دعوت مى‌كند پذيراتر شوند و هم دين خدا كه به سويش دعوت مى‌كند و اين دستور را از سه جهت صادر فرموده:

اول: از جهت معارف حقه و قوانين تشريع شده‌اى كه دين خدا مشتمل بر آنها است و هر يك شانى از شؤون جامعه بشرى را اصلاح مى‌كند و يا ريشه يكى از مبادى فساد را قطع مى‌سازد، چون مساله تعويض عقايد باطله يك ملت و جايگزين كردن عقايدى حقه در ميان آنان، از دشوارترين كارها است، مخصوصا وقتى آن عقايد باطل ريشه در اخلاق و اعمال آنان