ترجمۀ تفسیر المیزان ج 4

مى‌راندند و هم در دنياى آنان، گاهى با زبان و قلم علما اراده خود را بر آنان تحميل مى‌كردند و گاهى با شلاق و شمشيرشان.

طبقه محكوم از آنجا كه امكانات مادى و قدرت و نيروى غالب گشتن نداشتند به دو طبقه تقسيم مى‌شدند، روابط اين دو طبقه هم در بين خود، همان روابطى بوده كه دو طبقه اول با هم داشتند (براى اينكه مردم، بر آن دين و سنتى در مى‌آيند كه پادشاهان آنها بر آن دين باشند) در نتيجه عامه مردم هم به دو طبقه تقسيم مى‌شدند: يكى «ثروتمندان خوشگذران و عياش» و ديگرى طبقه «ضعيف و عاجز و برده» و سرانجام طبقه ضعيف هم به دو طبقه «ضعيف» و «ضعيف‌تر» تقسيم مى‌شدند تا مى‌رسيد به دو طبقه «مرد خانه» و «اهل خانه» (زن و فرزند) و همچنين در طبقه «زن» و «مرد»، مردان در همه شؤون زندگى داراى حريت اراده و عمل بودند و طبقه زنان از همه چيز محروم و در اراده و عمل تابع محض مردان و خادم آنان بودند و هيچگونه استقلال (حتى اندك هم) نداشتند.

جامع تمامى اين حقايق تاريخى جمله كوتاه: ﴿وَ لاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضاً أَرْبَاباً مِنْ دُونِ اَللَّهِ﴾ در آيه زير است كه مى‌فرمايد: «بگو اى اهل كتاب! بشتابيد به سوى كلمه‌اى كه ما و شما (هر دو) در آن شركت داريم و آن اين است كه به جز خدا را نپرستيم و هيچ چيزى را براى او شريك نگيريم و بعضى از خودمان را به جاى خدا ارباب بعضى ديگر ندانيم، اگر اين دعوت را پذيرفتند كه هيچ و اگر روى گرداندند بگوئيد: پس شاهد باشيد كه ما تسليم خدائيم»¹و رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) همين آيه را در نامه‌اى كه به هر قل امپراطور روم نوشتند، در آن درج كردند و بعضى گفته‌اند: اين آيه را براى بزرگان مصر و حبشه و پادشاه ايران و رئيس نجران نيز نوشتند.

و همچنين آيات زير هر يك اشاره به گوشه‌اى از آن حقايق تاريخى دارند: ﴿يَا أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثىَ وَ جَعَلْنَاكُمْ شُعُوباً وَ قَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اَللَّهِ أَتْقَاكُمْ﴾² (كه در مقابل زر و زور و تزوير تنها ملاك برترى را تقوا معرفى نموده «مترجم»).

﴿بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ﴾³ 

كه در اين آيه دعوت مى‌كند به اينكه با كنيزان و دوشيزگان ازدواج كنند، ﴿أَنِّي لاَ أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثىَ بَعْضُكُمْ مِنْ