ترجمۀ تفسیر المیزان ج 4

برده مى‌شد همسر متوفى بود و زنان و فرزندان خردسال چه پسر و چه دختر از ارث محروم بودند.

البته اگر فرزندان كبيرى در بين نبود، اولاد صغار ارث مى‌بردند و ليكن باز خويشاوندان نيرومند، ولى يتيم مى‌شدند و اموال او را مى‌خوردند و اگر يتيم دختر مى‌بود با او ازدواج مى‌كردند تا اموالش را ببلعند، بعد از آنكه همه اموالش را مى‌خوردند آن وقت طلاقش مى‌دادند، در آن حال نه مالى داشت تا قوت لايموتى براى خود فراهم كند و نه ديگر كسى رغبت مى‌كرد با او ازدواج نمايد و شكمش را سير سازد و ابتلاى به امر ايتام از هر حادثه ديگرى در بين عرب بيشتر مايه نابسامانى بود براى اينكه در اثر جنگ‌هاى پى در پى و غارتگريها، طبعا آدم‌كشى شايع بود كه در نتيجه يتيم عرب هم زياد مى‌شده.

و يكى از بدبختى‌ها كه گريبانگير اولاد عرب بوده، اين بود كه به دست پدر خود كشته مى‌شد، زيرا بلاد عرب خراب و اراضى آن خشك و باير بود، زراعتى نداشتند و بيشتر اوقات مردمش گرفتار قحطى و گرانى مى‌شدند به اين جهت پدران از ترس تهى دستى، فرزندان خود را مى‌كشتند! و دختران را زنده به گور مى‌كردند¹ و بدترين خبر و وحشت‌زاترين بشارت اين بود كه به او بگويند همسرت دختر آورده است!².

اما وضع حكومت در ميان عرب: در اطراف شبه جزيره عربستان غالبا ملوكى تحت حمايت قويترين امپراطوريهاى همجوار و يا نزديك‌ترين آنها يعنى ايران در طرف شمال و روم در سمت غرب و حبشه در طرف شرق، حكومت مى‌كردند.

و اما اواسط اين سرزمين از قبيل مكه و يثرب و طائف و غيره در وضعى نظير «جمهوريت» زندگى مى‌كردند كه البته جمهوريت نبود، عشاير صحرانشين در صحرا و حتى در داخل شهرها و قرا، با حكومت رئيس قبيله و شيوخ اداره مى‌شد و چه بسا كه وضع آنان به سلطنت هم كشيده مى‌شد.

اين وضع، هرج و مرج عجيبى به وجود آورده بود كه در هر عده و طايفه‌اى از عرب به شكلى و به رنگى ظاهر مى‌شد و هر ناحيه از نواحى شبه جزيره به شكلى از رسوم عجيب و غريب و اعتقادات خرافى جلوه مى‌كرد.

بر همه اين عوامل بدبختى و شقاوت، اين درد بى درمان را نيز اضافه كن كه حتى در شهرهاى اين سرزمين سواد و دانش وجود نداشت، تا چه رسد به قبيله‌ها و عشاير.