ترجمۀ تفسیر المیزان ج 4

(علیه السلام) روايت آورده كه فرمود: معناى تقواى از ارحام اين است كه از قطع رحم بپرهيزيد¹.

مؤلف قدس سره: بناى اين تفسير بر قرائت ارحام به فتحه ميم است تا مفعول «اتقوا» در تقدير باشد.

و در كافى‌² و نيز در تفسير عياشى آمده: كه منظور از ارحام، ارحام مردم است كه خداى عز و جل امر به صله آن فرموده و آن قدر مورد اهميت و اهتمامش قرار داده كه در رديف خودش آورده است كه فرموده: «از خدا بترسيد و از ارحام...» .

مؤلف قدس سره: اينكه امام (علیه السلام) فرمود: «مگر نمى‌بينى...» بيان وجه تعظيم ارحام است و منظور از اينكه فرمود: در رديف خود قرارش داده، اين است كه همانطور كه گفتيم فرموده: «از خدا بترسيد و از ارحام»³.

و در تفسير الدر المنثور است كه عبد بن حميد از عكرمة روايت كرده كه ذيل جمله: ﴿اَلَّذِي تَسَائَلُونَ بِهِ وَ اَلْأَرْحَامَ﴾ گفته است: ابن عباس گفت: رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) در معناى اين جمله فرمود: خداى تعالى امر مى‌كند به اينكه: صله رحم كنيد و صله رحم، هم زندگى دنياى شما را طولانى‌تر مى‌كند، هم در آخرت برايتان بهتر است‌⁴.

مؤلف قدس سره: اينكه فرمود: طولانى‌تر مى‌كند، اشاره است به روايات بسيار زيادى كه وارد شده كه صله رحم عمر را زياد مى‌كند و بر عكس قطع رحم عمر را كوتاه مى‌سازد و ممكن است وجه آن را با بيانى كه به زودى در تفسير آيه: ﴿وَ لْيَخْشَ اَلَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعَافاً خَافُوا عَلَيْهِمْ...﴾⁵ مى‌آيد، به ذهن نزديك ساخت. و ممكن است مراد از جمله:

«فانه ابقى لكم» اين باشد كه صله رحم زندگى را از حيث آثارش طولانى مى‌كند، چون باعث وحدت جارى بين اقارب مى‌شود و وقتى وحدت خويشاوندى محكم‌تر شد، انسان در از بين بردن عوامل ناسازگار زندگى بهتر مقاومت مى‌كند و بهتر از بلاها و مصائب و دشمنان جلوگيرى به عمل مى‌آورد.

و در تفسير عياشى از اصبغ بن نباته روايت شده كه گفت: من از امير المؤمنين ع شنيدم كه مى‌فرمود: بسيار مى‌شود كه بعضى از شما در باره كسى و يا چيزى بايد