ترجمۀ تفسیر المیزان ج 4

«بما لا تكون» غلط است).

بحث روايتى (در باره خلقت آدم، صله رحم و...)

در كتاب توحيد از امام صادق (علیه السلام) روايتى آورده كه در ضمن آن به راوى فرموده: شايد شما گمان كنيد كه خداى عز و جل غير از شما هيچ بشر ديگرى نيافريده، نه، چنين نيست، بلكه هزار هزار آدم آفريده كه شما از نسل آخرين آدم از آن آدم‌ها هستيد¹.

مؤلف قدس سره: ابن ميثم نيز در شرح نهج البلاغه خود حديثى به اين معنا از امام باقر ع نقل كرده‌² و صدوق نيز همان را در كتاب خصال خود آورده‌³.

و در خصال از امام صادق (علیه السلام) روايت آورده كه فرمود: خداى عز و جل دوازده هزار عالم آفريده كه هر يك از آن عوالم از هفت آسمان و هفت زمين بزرگتر است و هيچيك از اهالى يك عالم به ذهنش نمى‌رسد كه خداى تعالى غير عالم او عالمى ديگر نيز آفريده باشد⁴.

و در همان كتاب از امام باقر (علیه السلام) روايت كرده كه فرمود: خداى عز و جل در همين زمين از روزى كه آن را آفريده، هفت عالم خلق كرده (و سپس بر چيده) و هيچيك از آن عوالم از نسل آدم ابو البشر نبودند و خداى تعالى همه آنها را از پوسته روى زمين آفريد و نسلى را بعد از نسل ديگر ايجاد كرد و براى هر يك عالمى بعد از عالم ديگر پديد آورد تا در آخر آدم ابو البشر را بيافريد و ذريه‌اش را از او منشعب ساخت...⁵.

و در نهج البيان شيبانى از عمرو بن ابى المقدام از پدرش ابى المقدام روايت آورده كه گفت: من از امام ابى جعفر (علیه السلام) پرسيدم: خداى عز و جل حوا را از چه آفريد؟ فرمود: اين مردم در اين باره چه مى‌گويند؟ عرضه داشتم: مى‌گويند او را از دنده‌اى از دنده‌هاى آدم آفريد، فرمود: دروغ مى‌گويند، مگر خدا عاجز بود كه او را از غير دنده آدم خلق كند؟ عرضه داشتم: فدايت شوم پس او را از چه آفريد؟ فرمود: پدرم از پدران بزرگوارش نقل كرده كه گفتند: