ترجمۀ تفسیر المیزان ج 4

و مضامين آياتش شهادت مى‌دهد بر اينكه اين سوره در مدينه و بعد از هجرت نازل شده و از ظاهر آنها بر مى‌آيد كه يك باره نازل نشده است، هر چند كه غالب آيات آن بى‌ارتباط به هم نيستند.

و اما آيه مورد بحث با چند آيه بعدش كه متعرض حال يتيمان و زنان است فى نفسه به منزله زمينه چينى براى مسائل ارث و محارم است كه بزودى متعرض آن خواهد شد و اما عدد زوجات كه در آيه سوم از آن سخن رفته هر چند كه مساله زوجات از امهات مسائل سوره است اما آيه شريفه به عنوان طفيلى و استفاده از كلام ذكر شده، كلامى كه گفتيم جنبه مقدمه و زمينه چينى دارد.

﴿يَا أَيُّهَا اَلنَّاسُ اِتَّقُوا رَبَّكُمُ...﴾ 

در اين آيه مى‌خواهد مردم را به تقوا و پروا داشتن از پروردگار خويش دعوت كند، مردمى كه در اصل انسانيت و در حقيقت بشريت با هم متحدند و در اين حقيقت بين زنشان و مردشان، صغيرشان و كبيرشان، عاجزشان و نيرومندشان، فرقى نيست، دعوت كند تا مردم در باره خويش به اين بى‌تفاوتى پى ببرند تا ديگر مرد به زن و كبير به صغير ظلم نكند، و با ظلم خود مجتمعى را كه خداوند آنان را به داشتن آن اجتماع هدايت نموده آلوده نسازند، اجتماعى كه به منظور تتميم سعادتشان و با احكام و قوانين نجات بخش تشكيل شده، مجتمعى كه خداى عز و جل آنان را به تاسيس آن ملهم نمود، تا راه زندگيشان را هموار و آسان كند همچنين هستى و بقاى فرد فرد و مجموعشان را حفظ فرمايد.

از همين جا روشن مى‌شود كه چرا در آيه شريفه، خطاب را متوجه ناس (همه مردم) كرد و نه به خصوص مؤمنين، و نيز چرا فرمان «اتقوا» را مقيد به قيد «ربكم» كرد و نفرمود:

«اتقوا الله - از «خدا» پروا كنيد»، بلكه فرمود: (از «پروردگار» خود پروا كنيد)، چون صفتى كه از خدا به ياد بشر انداخت (كه همه را از يك نفر خلق كرده) صفتى است كه پر و بال آن تمامى افراد بشر را مى‌گيرد و اختصاصى به مؤمنين ندارد، و اين صفت خود يكى از آثار ربوبيت او است چون منشاش «ربوبيت» خدا يعنى تدبير و تكميل است، نه «الوهيت» او.

و اما اين كه فرمود: «خدايى كه شما را از يك نفس آفريد»، منظور از «نفس» به طورى كه از لغت بر مى‌آيد عين هر چيز است مثلا مى‌گويند: «جاءني فلان نفسه - فلانى خودش نزد من آمد» در اينجا منظور اين است كه عين او آمد. البته منشا اينكه دو كلمه «نفس» و «عين» متعين در معناى «چيزى كه بوسيله آن شى‌ء شى‌ء مى‌شود» باشد، مختلف است.

و نفس چيزى است كه انسان بواسطه آن انسان است و آن عبارت است از مجموع روح