ترجمۀ تفسیر المیزان ج 2

آنگاه در باره ملائكه مى‌فرمايد: ﴿بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ﴾¹ و نيز يك جا مى‌فرمايد: ﴿إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ﴾² و نيز مى‌فرمايد: ﴿فَإِذَا جَاءَ أَمْرُ اَللَّهِ قُضِيَ بِالْحَقِّ﴾³. 

هم چنان كه در باره آوردن عذاب در آيات مورد بحث فرموده: ﴿أَنْ يَأْتِيَهُمُ اَللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنَ اَلْغَمَامِ﴾. 

و در جايى ديگر فرموده: ﴿هَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ أَنْ تَأْتِيَهُمُ اَلْمَلاَئِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ﴾⁴. 

و اين خود باعث مى‌شود كه ما هر جا كه امورى به خدا نسبت داده شده كه با كبريايى خدا سازگار نيست بتوانيم كلمه (امر) را تقدير گرفته، بگوئيم: منظور امر خدا است، نه خود خدا، مانند عبارت ﴿جَاءَ رَبُّكَ﴾، و عبارت (و ياتيهم الله)، و بگوئيم منظور (جاء امر ربك) و (ياتيهم امر الله) است.

توجيهى لطيف تر و دقيق تر از ظواهرى كه افعال حدوثى را به خداوند نسبت مى‌دهد 

اين است آن توجيهى كه بحث ساده پيرامون اينگونه نسبت‌ها دست مى‌دهد، و همه مفسرين نيز آن را پذيرفته‌اند ولى تدبر در كلام خداى تعالى معنايى لطيف‌تر از اين دست مى‌دهد. 

توضيح اينكه امثال آيه: ﴿وَ اَللَّهُ هُوَ اَلْغَنِيُّ﴾⁵ و آيه: ﴿اَلْعَزِيزِ اَلْوَهَّابِ﴾⁶ و آيه: ﴿أَعْطىَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدىَ﴾⁷ اين معنا را افاده مى‌كند كه خداى تعالى آنچه را كه از خلقت و شؤون و اطوارش مى‌دهد خودش واجد آن است، و آنچه را مى‌دهد و به آن جود مى‌ورزد قطره‌هايى است از اقيانوسى كه نزد خود دارد. 

هر چند كه براى فهم ما از جهت انسى كه به ماده و احكام جسمانيت دارد دشوار است كه تصور كند چگونه مى‌توان اينگونه امور را از قيد ماده و اوصاف حدوث جدا و مجرد كرد، تا نسبت دادنش به خدا محذور نداشته باشد. 

آرى آنچه باعث مى‌شود، آمدن و آوردن و هر نسبت ديگرى نظير اينها را به خدا ندهيم، مساله نبودن نقص و حاجت در خداست، و اگر ما بتوانيم اينگونه نسبت‌ها را از معناى نقص و