ترجمۀ تفسیر المیزان ج 1

سر مى‌زند).¹ پس معلوم می‌شود كه انسان در آتشى معذب مى‌شود، كه خودش افروخته، و اين جمله كه مورد بحث ما است، نظير جمله‌ايست كه قرآن كريم در باره بهشتيان فرموده، و آن اينست: (﴿كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قَالُوا هَذَا اَلَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَ أُتُوا بِهِ مُتَشَابِهاً﴾، از ميوه‌هاى بهشت بهر رزقى كه مى‌رسند، می‌گویند اين همان است كه قبلا هم روزيمان شد و آنچه را كه بايشان داده می‌شود شبيه با توشه‌اى مى‌يابند، كه از دنيا با خود برده‌اند).² 

چه، هم از جمله مورد بحث و هم از اين آيه بر مى‌آيد: آدمى در جهان ديگر، جز آنچه خودش در اين جهان براى خود تهيه كرده چيزى ندارد، هم چنان كه از رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) هم روايت شده كه فرمود: (همانطور كه زندگى مى‌كنيد، ميميريد، و همانطور كه ميميريد، مبعوث می‌شويد) تا آخر حديث.³ هر چند ميان دو طائفه، اين فرق هست، كه اهل بهشت را علاوه بر آنچه خود تهيه كرده‌اند می‌دهند، چون قرآن مى‌فرمايد: (﴿لَهُمْ مَا يَشَاؤُنَ فِيهَا وَ لَدَيْنَا مَزِيدٌ﴾، هر چه بخواهند در اختيار دارند، و نزد ما بيش از آنهم هست).⁴ 

و اما كلمه (حجارة)، مقصود از اين كلمه، در جمله ﴿وَقُودُهَا اَلنَّاسُ وَ اَلْحِجَارَةُ﴾ همان سنگ‌هايى است كه بعنوان بت مى‌تراشيدند، و مى‌پرستيدند بشهادت اينكه در جاى ديگر فرموده: (﴿إِنَّكُمْ وَ مَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اَللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ﴾، شما و آنچه مى‌پرستيد هيزم جهنميد)⁵، چون كلمه حصب نيز بهمان معنى وقود است. 

* ﴿وَ لَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ﴾ كلمه (ازواج) قرينه‌ايست كه دلالت مى‌كند بر اينكه مراد بطهارت طهارت از همه انواع قذارت‌ها و مكارهى است كه مانع از تماميت الفت و التيام و انس می‌شود، چه قذارت‌هاى ظاهرى و خلقتى، و چه قذارت‌هاى باطنى و اخلاقى. 

بحث روايتى (شامل يك روايت در باره «ازدواج مطهره») 

مرحوم صدوق روايت كرده كه شخصى از امام صادق (علیه السلام) معناى اين آيه را پرسيد، فرمود: ازواج مطهرة، حوريانى هستند كه نه حيض دارند و نه حدث.⁶ 

* مؤلف: و در بعضى روايات طهارت را عموميت داده، و بمعناى برائت از تمامى عيب‌ها و مكاره گرفته‌اند.