ترجمۀ تفسیر المیزان ج 1

3- شفاعت در باره چه كسانى جريان مى‌يابد؟ 

خواننده گرامى از بيانى كه تا كنون در باره اين مسئله ملاحظه فرمود، فهميد، كه تعيين اشخاصى كه در باره‌شان شفاعت می‌شود، آن طور كه بايد با تربيت دينى سازگارى ندارد، و تربيت دينى اقتضاء می‌کند كه آن را بطور مبهم بيان كنند، هم چنان كه قرآن كريم نيز آن را مبهم گذاشته، مى‌فرمايد: (﴿كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ إِلاَّ أَصْحَابَ اَلْيَمِينِ فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءَلُونَ عَنِ اَلْمُجْرِمِينَ مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ اَلْمُصَلِّينَ وَ لَمْ نَكُ نُطْعِمُ اَلْمِسْكِينَ وَ كُنَّا نَخُوضُ مَعَ اَلْخَائِضِينَ وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ اَلدِّينِ حَتَّى أَتَانَا اَلْيَقِينُ فَمَا تَنْفَعُهُمْ شَفَاعَةُ اَلشَّافِعِينَ﴾، هر كسى گروگان كرده خويش است، مگر اصحاب يمين، كه در بهشت‌ها قرار دارند، و از يكديگر سراغ مجرمين را گرفته، مى‌پرسند: چرا دوزخى شديد؟ می‌گویند: ما از نمازگزاران نبوديم، و بمسكينان طعام نمی‌خورانديم، و هميشه با جستجوگران در جستجو بوديم، و روز قيامت را تكذيب مى‌كرديم، تا وقتى كه يقين بر ايمان حاصل شد، در آن هنگام است كه ديگر شفاعت شافعان سودى براى آنان ندارد)¹. 

در اين آيه مى‌فرمايد: در روز قيامت هر كسى مرهون گناهانى است كه كرده، و بخاطر خطايايى كه از پيش مرتكب شده، بازداشت می‌شود، مگر اصحاب يمين، كه از اين گرو آزاد شده‌اند، و در بهشت مستقر گشته‌اند، آن گاه می‌فرماید: اين طائفه در عين اينكه در بهشتند، مجرمين را كه در آن حال در گرو اعمال خويشند، مى‌بينند، و از ايشان در آن هنگام كه در دوزخند مى‌پرسند، و ايشان بان علت‌ها كه ايشان را دوزخى كرده اشاره مى‌كنند، و چند صفت از آن را مى‌شمارند، آن گاه از اين بيان اين نتيجه را مى‌گيرد كه شفاعت شافعان بدرد آنان نخورد. 

و مقتضاى اين بيان اين است كه اصحاب يمين داراى آن صفات نباشند يعنى آن صفاتى كه در دوزخيان مانع شمول شفاعت بانها شد، نداشته باشند، و وقتى آن موانع در كارشان نبود، قهرا شفاعت شامل حالشان می‌شود، و وقتى مانند آن دسته در گرو نباشند، لا بد از گرو در آمده‌اند، و ديگر مرهون گناهان و جرائم نيستند، پس معلوم می‌شود: كه بهشتيان نيز گناه داشته‌اند، چيزى كه هست شفاعت شافعان ايشان را از رهن گناهان آزاد كرده است. 

آرى در آيات قرآنى اصحاب يمين را بكسانى تفسير كرده كه اوصاف نامبرده در دوزخيان را ندارند، توضيح اينكه: آيات سوره واقعه و سوره مدثر، كه بشهادت آيات آن در مكه و در آغاز بعثت نازل شده، و می‌دانيم كه در آن ايام هنوز نماز و زكاة بان كيفيت كه بعدها در اسلام واجب شد، واجب نشده بود.