ترجمۀ تفسیر المیزان ج 1

اين است كه شافع مولا را وادار كند بر اينكه بر خلاف آنچه خودش در اول اراده كرده، و بدان حكم نموده كارى را صورت دهد، و يا كارى را ترك كند، و چنين شفاعتى صورت نمى‌گيرد، مگر آنكه مولا بخاطر شفيع از اراده خود دست برداشته، آن را نسخ كند. 

و مولاى عادل هرگز چنين كارى نمی‌کند، و حاكم عادل هرگز دچار اينگونه تزلزل نمی‌شود، مگر آنكه اطلاعات تازه‌ترى پيدا كند، و بفهمد كه اراده و حكم اولش خطا بوده، آن گاه بر خلاف حكم اولش حكمى كند، و يا بر خلاف رويه اولش روشى پيش بگيرد. 

بلكه اگر حاكمى مستبد و ظالم باشد، او شفاعت افراد مقرب درگاه خود را مى‌پذيرد، چون دل بدست آوردن از شفيع در نظر او مهم‌تر از رعايت عدالت است، و لذا با علم به اينكه قبول شفاعت او ظلم است، و عدالت در خلاف آنست، مع ذلك عدالت را زير پا مى‌گذارد، و شفاعت او را مى‌پذيرد، و از آنجايى كه هم خطاى حكم، و هم ترجيح ظلم بر عدالت، از خداى تعالى محال است، بخاطر اينكه اراده خدا بر طبق علم است، و علم او ازلى و لا يتغير است، لذا قبول شفاعت هم از او محال است. 

جواب اين اشكال اين است كه قبول شفاعت از خداى تعالى نه از باب تغير اراده او است، و نه از باب خطا و دگرگونى حكم سابق او، بلكه از باب دگرگونى در مراد و معلوم اوست، توضيح اينكه خداى سبحان می‌داند كه مثلا فلان انسان بزودى حالات مختلفى بخود مى‌گيرد، در فلان زمان حالى دارد، چون اسباب و شرائطى دست بدست هم می‌دهند، و در او آن حال را پديد مى‌آورند، خدا هم در آن حال در باره او اراده‌اى مى‌كند، سپس در زمانى ديگر حال ديگرى بر خلاف حال اول بخود مى‌گيرد، چون اسباب و شرائط ديگرى پيش مى‌آيد، لذا خدا هم، در حال دوم اراده‌اى ديگر در باره او مى‌كند، ﴿كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ﴾، خدا در هر روزى شانى و كارى دارد¹، هم چنان كه خودش فرموده: (﴿يَمْحُوا اَللَّهُ مَا يَشَاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ اَلْكِتَابِ﴾، هر چه را بخواهد محو، و هر چه را بخواهد اثبات مى‌كند، و نزد او است ام الكتاب)،² و نيز فرموده: (﴿بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ﴾، بلكه دست‌هاى او باز است، هر جور بخواهد انفاق مى‌كند)³. 

مثالى كه مطلب را روشن‌تر سازد، اين است كه ما می‌دانيم كه هوا بزودى تاريك می‌شود، و ديگر چشم ما جايى را نمى‌بيند، با اينكه احتياج بديدن داريم، و اين را می‌دانيم كه دنبال اين تاريكى دو باره آفتاب طلوع مى‌كند، و هوا روشن می‌شود، لا جرم اراده ما تعلق مى‌گيرد، به اينكه هنگام روى آوردن شب، چراغ را روشن كنيم، و بعد از تمام شدن شب آن را خاموش سازيم، آيا در اين مثل،