ترجمۀ تفسیر المیزان ج 1

و اين همان نكته‌ايست كه خداى سبحان مى‌فرمايد: ﴿فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنِ اِتَّبَعَ هُدَايَ فَلاَ يَضِلُّ وَ لاَ يَشْقىَ وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ أَعْمىَ﴾¹، بدان اشاره نموده است، چون خطاب را در آن متوجه عموم بشر و اهل دنيا كرده. 

و آن گاه در سوره مورد بحث، بجاى آن بيان، اينطور فرموده: (﴿فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لاَ هُمْ يَحْزَنُونَ﴾، كسى كه هدايت مرا پيروى كند، نه خوفى بر آنان خواهد بود، و نه اندوهناك می‌شوند).² 

اگر خواننده گرامى دقت كند. از همين جا می‌تواند حدس بزند كه شجره نامبرده درختى بوده كه نزديكى بدان مستلزم تعب و بدبختى در زندگى دنيا بوده، و آن شقاء اين است كه انسان در دنيا پروردگار خود را فراموش كند، و از مقام او غفلت بورزد، و گويا آدم نمى‌خواست ميانه آن درخت، و ميثاقى كه از او گرفته بودند، جمع كند، هم آن را داشته باشد، و هم اين را، ولى نتوانست، و نتيجه‌اش فراموشى آن ميثاق و وقوع در تعب زندگى دنيا شد، و در آخر، اين خسارت را با توبه خود جبران نمود. 

* ﴿وَ كُلاَ مِنْهَا رَغَداً﴾ كلمه (رغد) بمعناى گوارايى و خوشى زندگى است، وقتى می‌گویند (أرغد القوم مواشيهم)، معنايش اينست كه اين مردم حيوانات خود را رها كردند، تا هر جور خود می‌خواهند بچرند، و وقتى می‌گویند: (قوم رغد) و يا (نساء رغد)، معنايش (قومى و يا زنانى مرفه و داراى عيشى گوارا) می‌باشد. 

* ﴿وَ لاَ تَقْرَبَا هَذِهِ اَلشَّجَرَةَ﴾ الخ، و گويا نهى در اين جمله، نهى از خوردن ميوه آن درخت بوده، نه خود درخت، و اگر از آن تعبير كرده به اينكه (نزديك آن درخت مشويد)، براى اين بوده كه شدت نهى، و مبالغه در تاكيد را برساند، بشهادت اينكه فرمود: (همين كه از آن درخت چشيدند، عيب‌هاشان بر ملا شد)،³ و نفرمود (همين كه از آن خوردند) و گر نه آيه ﴿فَأَكَلاَ مِنْهَا فَبَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا﴾،⁴ 

صريح در اين است كه منظور از نزديك نشدن به آن، خوردن آنست، و مخالفتى هم كه نتيجه‌اش بر ملا شدن عيب‌ها شد، همان خوردن بود، نه نزديكى. 

* ﴿فَتَكُونَا مِنَ اَلظَّالِمِينَ﴾ كلمه ظالمين اسم فاعل از ظلم است، نه ظلمت، كه بعضى از مفسرين احتمالش را داده‌اند، چون خود آدم و همسرش در آيه: ﴿رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَ تَرْحَمْنَا﴾ الخ، اعتراف بظلم خود كرده‌اند. 

چيزى كه هست خداى تعالى اين تعبير را در سوره (طه) مبدل به تعبير شقاوت كرده در اينجا