ترجمۀ تفسیر المیزان ج 1

قبيله جنى خودش بود، همان‌هايى كه قبل از خلقت آدم در زمين زندگى مى‌كردند، و قرآن كريم در جاى ديگر در باره‌شان فرموده: (﴿وَ لَقَدْ خَلَقْنَا اَلْإِنْسَانَ مِنْ صَلْصَالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ وَ اَلْجَانَّ خَلَقْنَاهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نَارِ اَلسَّمُومِ﴾، ما انسان را از گلى خشكيده و سخت، كه قبلا لايه‌اى قالب ريخته بود، بيافريديم، و جن را قبلا از آتش زهرآگين خلق كرديم)،¹ 

و بنا بر اين روايت، ديگر نسبت كتمان بهمه ملائكه دادن عنايتى زائد لازم ندارد، و نسبت نامبرده بنحو حقيقت خواهد بود، براى اينكه معناى مكتوم، معنايى بود كه بقلب همه ملائكه خطور كرد، خواهى گفت: آن وقت اين روايت با روايتى كه مى‌گفت: منظور، كتمان ابليس است، كه نخوت و امتناع از سجده براى آدم را كتمان كرده بود، منافات دارد، در جواب مى‌گوييم: كه هيچ منافاتى نيست، و همه آنها را می‌توان از آيه استفاده كرد، چون واقع مطلب هم همين بوده، شيطان تصميم گرفته بود كه اگر مامور بسجده بر آدم شود، مخالفت كند، ملائكه هم آن پندار غلط را پنداشته بودند. 

و در كتاب قصص الانبياء، از ابى بصير روايت كرده كه گفت: بامام صادق (علیه السلام) عرض كردم: آيا ملائكه سجده كردند؟ و جبهه‌هاى خود بر زمين نهادند؟ فرمود: آرى، از ناحيه خدا مامور باين تكريم و احترام از آدم شدند.² 

و در كتاب تحف العقول آمده: كه سجده ملائكه براى آدم (شرك نبود)، بلكه اطاعت خدا، و محبتى بود كه ملائكه نسبت بادم ورزيدند.³ 

و در كتاب احتجاج، از موسى بن جعفر، از پدران بزرگوارش (علیه السلام) روايت آمده، كه فرمود: مردى يهودى از امير المؤمنين (علیه السلام) از معجزات رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم)، پرسيد، كه آن جناب در مقابل ساير انبياء چه معجزاتى داشت؟ مثلا همين آدم (آن قدر بزرگ بود كه) خدا ملائكه را وادار كرد تا براى او سجده كنند، آيا از محمد (صلى الله عليه وآله و سلم) نيز چنين احترامى كرد؟ على (علیه السلام) فرمود: درست است همين طور بود، و لكن سجده ملائكه براى آدم اطاعت و عبادت آدم نبود، و ملائكه آدم را در مقابل خدا نپرستيدند، بلكه خداى تعالى آنان را بر اينكار وا داشت، تا اعترافى باشد از ملائكه بر برترى آدم، و رحمتى باشد از خدا براى او، ولى محمد (صلى الله عليه وآله و سلم) را فضيلتى بالاتر از اين داد، خداى جل و علا با آن بزرگى و جبروتى كه دارد، و با تمامى ملائكه‌اش، بر محمد صلوات و درود فرستاد، و صلوات فرستادن مؤمنين بر او را عبادت خود خواند، و تو اى يهودى تصديق مى‌كنى كه اين فضيلت بزرگتر است.⁴ 

و در تفسير قمى آمده: كه خدا از آدم نخست مجسمه‌اش را ساخت، و چهل سال بهمان حال