ترجمۀ تفسیر المیزان ج 1

چون خداى سبحان در اين آيه خبر می‌دهد به اينكه آنچه از موجودات كه كلمه (شى‌ء - چيز) بر آن اطلاق بشود، و در وهم و تصور در آيد، نزد خدا از آن چيز خزينه‌هايى انباشته است، كه نزد او باقى هستند، و تمام شدنى برايشان نيست، و بهيچ مقياسى هم قابل سنجش، و بهيچ حدى قابل تحديد نيستند، و سنجش و تحديد را در مقام و مرتبه انزال و خلقت مى‌پذيرند، و كثرتى هم كه در اين خزينه‌ها هست، از جنس كثرت عددى نيست، چون كثرت عددى ملازم با تقدير و تحديد است، بلكه كثرت آنها از جهت مرتبه و درجه است، و بزودى انشاء الله‌ در سوره حجر در تفسير آيه نامبرده كلامى ديگر خواهد آمد. 

پس حاصل كلام اين شد: كه اين موجودات زنده و عاقلى كه خدا بر ملائكه عرضه كرد، موجوداتى عالى و محفوظ نزد خدا بودند، كه در پس حجاب‌هاى غيب محجوب بودند، و خداوند با خير و بركت آنها هر اسمى را كه نازل كرد، در عالم نازل كرد، و هر چه كه در آسمان‌ها و زمين هست از نور و بهاى آنها مشتق شده است، و آن موجودات با اينكه بسيار و متعددند، در عين حال تعدد عددى ندارند، و اينطور نيستند كه اشخاص آنها با هم متفاوت باشند، بلكه كثرت و تعدد آنها از باب مرتبه و درجه است، و نزول اسم از ناحيه آنها نيز باين نحو نزول است. 

* ﴿وَ أَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَ مَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ﴾ آنچه ملائكه اظهار بدارند، و آنچه پنهان كنند، دو قسم از غيب نسبى است، يعنى بعضى از غيب‌هاى آسمان‌ها و زمين است، و بهمين جهت در مقابل آن جمله: ﴿أَعْلَمُ غَيْبَ اَلسَّمَاوَاتِ وَ اَلْأَرْضِ﴾ قرار گرفت، تا شامل هر دو قسم غيب يعنى غيب داخل در عالم ارضى و سماوى، و غيب خارج از آن بشود. 

ابليس قبل از بوجود آمدن صحنه خلقت آدم كافر بوده 

تقيد جمله: (كنتم تكتمون) بقيد (كنتم)، باين معنا اشعار دارد: كه در اين ميان در خصوص آدم و خلافت او، اسرارى مكتوم و پنهان بوده، و ممكن است اين معنا را از آيه بعدى هم، كه مى‌فرمايد: ﴿فَسَجَدُوا إِلاَّ إِبْلِيسَ أَبىَ وَ اِسْتَكْبَرَ وَ كَانَ مِنَ اَلْكَافِرِينَ﴾¹، استفاده كرد. 

چون از اين جمله بر مى‌آيد كه ابليس قبل از بوجود آمدن صحنه خلقت آدم، و سجده ملائكه، كافر بوده (چون فرموده ﴿كَانَ مِنَ اَلْكَافِرِينَ﴾، از كافرين بود) و سجده نكردنش، و مخالفت ظاهريش، ناشى از مخالفتى بوده كه در باطن، مكتوم داشته. 

و از همين جا روشن می‌شود كه سجده ملائكه، و امتناع ابليس از آن، يك واقعه‌اى بوده كه در فاصله فرمايش خدا: ﴿إِنِّي أَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ﴾، و بين فرمايش ديگرش: ﴿أَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَ مَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ﴾ الخ، واقع شده و نيز از آن استفاده می‌شود كه بخاطر چه سرى جمله: ﴿إِنِّي أَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ﴾) الخ، را بار دوم مبدل كرد بجمله: ﴿إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ اَلسَّمَاوَاتِ وَ اَلْأَرْضِ﴾.