ترجمۀ تفسیر المیزان ج 1

ميراندن خدا و احياء او تحول مى‌يافت. 

و اين را در جايى ديگر چنين بيان كرده: (﴿وَ بَدَأَ خَلْقَ اَلْإِنْسَانِ مِنْ طِينٍ ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلاَلَةٍ مِنْ مَاءٍ مَهِينٍ ثُمَّ سَوَّاهُ وَ نَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ﴾، آغاز كرد خلقت انسان را از گل، سپس نسل او را از چكيده‌اى از آبى بى مقدار كرد، و سپس او را انسان تمام عيار نموده، از روح خود در او بدميد)¹ 

و نيز در جاى ديگر فرموده: (﴿ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبَارَكَ اَللَّهُ أَحْسَنُ اَلْخَالِقِينَ﴾، سپس او را خلقتى ديگر كرد، پس مبارك است خدا كه بهترين خالق است)،² و نيز فرموده: (﴿وَ قَالُوا أَ إِذَا ضَلَلْنَا فِي اَلْأَرْضِ أَ إِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ بَلْ هُمْ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ كَافِرُونَ قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ اَلْمَوْتِ اَلَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ﴾، منكرين معاد از تعجب پرسيدند: آيا بعد از آنكه خاك شديم، و در زمين گم گشتيم، دو باره خلقتى جديد بخود مى‌گيريم؟ و اينان هيچ دليلى بر گفتار خود ندارند، و منشا اين استبعادشان تنها اينست كه منكر لقاء پروردگار خويشند، بگو شما در زمين گم نمی‌شويد، بلكه آن فرشته كه موكل بر شما است شما را بدون كم و كاست تحويل مى‌گيرد)،³ و نيز فرموده: (﴿مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ وَ فِيهَا نُعِيدُكُمْ وَ مِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرىَ﴾، ما شما را از زمين درست كرديم، و دوباره‌تان بزمين بر مى‌گردانيم، و آن گاه بارى ديگر از زمين بيرونتان مى‌آوريم)⁴. 

و اين آيات بطورى كه ملاحظه مى‌فرمائيد، و انشاء الله توضيح بيشتر هر يك را در جاى خودش خواهيد ديد، دلالت مى‌كند بر اينكه انسان جزئى از اجزاء كره زمين است، و از آن جدا نمی‌شود، و مباين آن نيست، چيزى كه هست از همين زمين نشو نموده، شروع به تطور نموده، مراحل خود را طى مى‌كند، تا مى‌رسد به آنجايى كه خلقتى غير زمين و غير مادى می‌شود، و اين موجود غير مادى عينا همان است كه از زمين نشو كرد، و خلقتى ديگر شد، و باين كمال جديد تكامل يافت، آن گاه وقتى باين مرحله رسيد فرشته مرگ او را از بدنش مى‌گيرد، و بدون كم و كاست مى‌گيرد، و سپس اين موجود بسوى خداى سبحان بر مى‌گردد، اين صراط و راه هستى انسان است. 

از سوى ديگر تقدير الهى انسان را طورى ريخته‌گرى كرده، كه با سائر موجودات زمينى و آسمانى، يعنى از عناصر بسيطه گرفته تا نيرويى كه از آن عناصر برمى‌خيزد، و نيز از مركبات آن، از حيوان گرفته، تا نبات و معدن و غير آن، از آب و هوا و نظائر آنها، مرتبط و پيوسته باشد، و نيز تمامى موجودات طبيعى را طورى ريخته، كه با موجودات ديگر مرتبط بوده باشد، اين در آنها، و آنها در اين، اثر بگذارند، تا باين وسيله هستى خود را ادامه دهند. 

چيزى كه هست، اثر انسان در ساير موجودات بيشتر، و دامنه تاثيرش در آنها وسيع‌تر است.