قواعد فقهیه ج1
قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار (بخش اول)
روایاتِ شیعه و سنی بهعنوان دو گروه که با هم ارتباط اجتماعی داشتهاند، همراه با یکدیگر مورد بررسی قرار گرفته است و در ضمنِ تحلیل روایات، به فضای تاریخی و قرائن خارجیِ صدور روایت، توجه شده است. علاوه بر اقوال بزرگانی مثل میرزای نائینی و آخوند خراسانی، آرائی از فقهای معاصر مانند آیةالله سیستانی نیز مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. علاوه بر مثالهای فردیِ «لا ضرر»، دیدگاه کلان و تطبیقاتِ اجتماعی این قاعده نیز بیان شده است. در ضمن بیان مباحث فقهی، برخی آراء اصولیِ آیتالله طهرانی و همچنین مباحث بدیع اجتماعی و معرفتی نیز مطرح گردیده است.
مرتب سازی:
قواعد فقهیه ج1
83درس ششم: روایات مشتمل بر عبارت «لا ضرر» (٢)
بسم اللَه الرّحمٰن الرّحیم
روایات وارده در قضیّۀ سمُره را خواندیم. در آنجا عرض شد که این روایات بر چند دستهاند: یک دستۀ آنها که از نظر سند شک و شبههای ندارند، روایت کافی است که سند آن به عبداللَه بن بکیر میرسد و در آن عبارت «إنّک رجلٌ مضارّ» و «لا ضرر و لا ضرار» هست؛ دستۀ دوّم روایتی است که از طریق ابنمسکان به امام باقر علیه السّلام میرسد و در آنجا «لا ضررَ و لا ضِرارَ علیٰ مؤمن» است؛ دستۀ سوم مرسلۀ صدوق است که شامل عبارت «إنَّک رجل مُضارّ» است ولی «لا ضررَ و لا ضِرارَ» در آن نیست.
روایات عامه در قضیّۀ سمرة بن جندب
از طریق عامه هم روایاتی در قضیّۀ سمُره ذکر شده است: در شرح نهج البلاغه ابنأبیالحدید همین خبر سمره را از واصل از امام باقر علیه السّلام نقل میکند،1 و همینطور در بعضی دیگر از کتب اهلسنّت هم آمده است.2
البتّه بحث راجع به دلالت روایت سمره و تحقیق راجع به کم و زیادی عبارات آن و اصل مُحکَّم در این زمینه بعداً میآید.
سایر روایات شامل عبارت «لا ضرر و لا ضرار»
میخواهیم ببینیم که این قاعده با عبارت «لا ضررَ و لا ضِرارَ» در کدامیک از روایات آمده است؟ دو روایت از طریق امامیه آمده است:
- شرح نهج البلاغة، ابنأبیالحدید، ج ٤، ص ٧٨.
- سنن أبیداود، ج ٢، ص ١٧٣؛ السنن الکبری، بیهقی، ج ٦، ص ۱٥۷.