قواعد فقهیه ج1

درس چهاردهم: بررسی قیود روایات لاضرر (١)

بسم اللَه الرّحمٰن الرّحیم

 عرض شد که در روایات قاعدۀ لا ضرر دو قید آمده است: یکی «علیٰ مؤمن» و یکی «فی الاسلام». آقایان هر دو قید را مقیِّد گرفته‌اند. در یک روایت داشتیم: «لا ضرر و لا ضرار علیٰ مؤمن»¹ و در روایات دیگر، که یکی مرسلۀ صدوق بود² و دو تا روایت هم از اهل‌تسنّن بود،³ قید «فی الاسلام» داشتند.

بررسی مفاد قید «علیٰ مؤمن» در روایات لاضرر

 راجع به «علیٰ مؤمن» اشکال شده است که «لا ضرر و لا ضرار» به‌واسطۀ قید «علیٰ مؤمن» ناظر به حکم تکلیفی است. این قید «علیٰ مؤمن» در اینجا به‌لحاظ جهت عنوانی و وصفی‌اش قطعاً بر یک حکم تکلیفی دلالت می‌کند؛ چون در حکم وضعی به‌واسطۀ حکم به ظهور اسلام، بین مؤمن و غیر مؤمن از سایر فِرَق مسلمین تفاوتی نیست.

 بنابراین بین این روایت و سایر روایت‌ها از این نقطه‌نظر تعارضی به چشم می‌خورد. آن «لا ضرر و لا ضرار» به اطلاق خودش دالّ بر حکم تکلیفی و وضعی است و این قاعده با قید «علیٰ مؤمنٍ» بر حکم تکلیفی دلالت می‌کند.

 این اشکال به دو جهت مندفع است: