قواعد فقهیه ج1
قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار (بخش اول)
روایاتِ شیعه و سنی بهعنوان دو گروه که با هم ارتباط اجتماعی داشتهاند، همراه با یکدیگر مورد بررسی قرار گرفته است و در ضمنِ تحلیل روایات، به فضای تاریخی و قرائن خارجیِ صدور روایت، توجه شده است. علاوه بر اقوال بزرگانی مثل میرزای نائینی و آخوند خراسانی، آرائی از فقهای معاصر مانند آیةالله سیستانی نیز مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. علاوه بر مثالهای فردیِ «لا ضرر»، دیدگاه کلان و تطبیقاتِ اجتماعی این قاعده نیز بیان شده است. در ضمن بیان مباحث فقهی، برخی آراء اصولیِ آیتالله طهرانی و همچنین مباحث بدیع اجتماعی و معرفتی نیز مطرح گردیده است.
مرتب سازی:
قواعد فقهیه ج1
109درس هشتم: بررسی «لا ضرر» در حدیث شفعه و منع فضل ماء (٢)
بسم اللَه الرّحمٰن الرّحیم
ادعای بیاعتباری روایت شفعه بهجهت تنافی با عمل اصحاب
بحث در حدیث شفعه بود. اشکال دیگری که ممکن است مطرح بشود این است که این روایت بهجهت عمل اصحاب بر خلاف آن، ضعیف است؛ چون در این روایت دارد:
قَضیٰ رسول اللَه صلّی اللَه علیه و آله و سلّم بِالشُّفعَةِ بَینَ الشُّرَکاءِ فی الأرَضینَ و المَساکِنِ؛ «پیامبر اکرم بین شرکاء حکم به شفعه کردهاند.»1
درحالیکه مجمعٌعلیه در بین خاصه این است که در زمین یا مسکنی اگر بیش از یک شریک باشد، مثلاً زمینی دارای سه شریک یا بیشتر باشد، دیگر در آنجا شفعهای نیست؛2 البته بعضی مثل ابنجنید یا شیخ در بعضی موارد مخالفت کردهاند.3 ولکن در بین عامه حتّی اگر شریک بیش از یکی باشد باز قائل به شفعه هستند.4 بنابراین
- الکافی، ج ٥، ص ٢٨٠؛ من لا یحضره الفقیه، ج ٣، ص ٧٦؛ تهذیب الأحکام، ج ٧، ص ١٦٤.
- المقنعة، شیخ مفید، ص ٦١٨؛ الانتصار، سیّد مرتضی، ص ٤٥٠؛ النهایة و نکتها، محقق حلّی، ج ٢، ص ٢٢٨؛ الکافی فی الفقه، ابوالصلاح حلبی، ص ٣٦١؛ المهذب، ابنبراج، ج ١، ص ٤٥٣؛ الحدائق الناضرة، بحرانی، ج ٢٠، ص ٣٠٤؛ القواعد الفقهیة، بجنوردی، ج ٦، ص ١٨٨.
- رجوع شود به الحدائق الناضرة، ج ٢٠، ص ٣٠١.
- المحلّی، ابنحزم، ج ٩، ص ٩٨؛ المجموع، نووی، ج ١٤، ص ٣٢٦ و ٣٤٥؛ المغنی، ابنقدامة، ج ٥، ص ٥٢٣؛ المدونة الکبری، مالک، ج ٥، ص ٤٠٦؛ مغنی المحتاج، شربینی، ج ٢، ص ٣٠٥؛ الشرح الکبیر، ابنقدامة، ج ٥، ص ٤٩٠.