
عنوان بصری ج4
جلد چهارم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد چهارم از این مجموعه، در موضوع «تزکیه و تهذیب» و تبیینِ «حقیقت عبودیّت» و «تحصیل علم و فهم حقیقی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • بیفایدگی جمعآوری محفوظات و مطالب در حصول علم حقیقی • اهمیت تزکیه و تهذیب در فراگیری علوم • ملاک رحمانی یا نفسانی بودن علوم • بهخدمت گرفتن علم در راستای افکار شیطانی توسّط برخی علماء • علم بدون عبودیّت یعنی علم همراه با نفسانیّت • راه خدا و راه سلوک به اسم نیست؛ کار میخواهد • ظهور و بروز فرعونهای درونی افراد در مواقع مختلف • لزوم بکارگیری علم در غیر مسیر هوای نفسانی • لزوم صدق در عبودیّت و محبّت • همّت عالی یعنی وصول به مرتبۀ ذات احدیّ • آرامش و تسلیم قلب به پیشگاه الهی، حاصل فهم درست • وظیفۀ سالک در مواجعه با عناوین و القاب • اختصاصداشتن عناوینی مثل «علی زمان» به امامزمان علیهالسلام • اثرات منفی ملقّبشدن به القاب تکبّرآور برای نفس • بطلان تعبّد کورکورانه نسبت به مبانی فقهی، عرفانی و عقیدتی • شخصیتزدگی مانع رشد فکری و ارتقاء فرهنگی جامعه
عنوان بصری ج4
93دارید و وقتی که میخواهید به ترمینال بروید و آن اتوبوس مخصوص را انتخاب کنید، با شک و تردید حرکت میکنید. در آنجا میپرسید: «آیا این اتوبوس به این مقصد میرود یا به مقصد دیگر میرود؟ تابلویی ندارید که از روی تابلو بفهمیم مسیر حرکت اینها کجا است؟» آیا شما همینطور میروید و بدون اینکه سؤال کنید: «رانندهاش فرد مطمئن و خبیری هست یا نه؟ راهی که انتخاب میکند چه راهی است؟ آیا به مطلب و مقصود میرساند یا نمیرساند؟» سوار یک اتوبوس میشوید؟ هیچ آدم عاقلی نمیآید این کار را انجام بدهد! یعنی هیچ آدم عاقلی نمیآید قبل از اینکه آن تابلوی مخصوص را ببیند و قبل از اینکه مسیرش روشن و مشخّص باشد، وقتی ببیند یک اتوبوس دارد مسافر سوار میکند، او هم برود در آن صف بایستد و همینطوری سوار بشود! آقا، این اتوبوس کجا میرود؟ آیا قم میرود؟ شاید بر خلاف مسیر جنوب، بهسمت شمال حرکت کند! انسان عاقل این کار را انجام نمیدهد.
افرادی که میگویند انسان اول باید به تحصیل علم بپردازد و بعد بهدنبال تزکیه و تهذیب برود، حکم آنها مانند آن فردی است که بدون توجّه به مسیر و تعیین آن، سوار یک ماشین میشود! حالا اینکه این ماشین او را به مطلوب میرساند یا نمیرساند، دیگر دست خدا است! چون بهواسطۀ اینکه نفس دارای صفات رذیلهای است، ممکن است آن صفات رذیله در ارتباط با موقعیتهای مناسب خود، انسان را به یک نتایج غیر مطلوب و غیر قابل برگشت برساند.
تأثیر صفات مخفیه نفس بر افکار و رفتار انسان
در جلسۀ قبل عرض شد که نفس انسان دارای صفات مخفیۀ غیر بارزهای ـ حتی برای خود انسان ـ است که این صفات مخفیه و غیر بارز، در موقعیت مناسب، در أشکال مختلف و لباسهای مختلف جلوهنمایی میکنند و خودشان را در معرض قرار میدهند! کار نفس همین است.
لذا شما میبینید که انسان در ابتدای قضیه با حالت استنکاف با مطلب برخورد میکند و وقتی به او میگویند: «آقا، بیا این مطلب را بپذیر و این کار را انجام بده!» میگوید: «نه، این کار مخالف رضای خدا است و من نسبت به صحت و سُقم این
