
عنوان بصری ج4
جلد چهارم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد چهارم از این مجموعه، در موضوع «تزکیه و تهذیب» و تبیینِ «حقیقت عبودیّت» و «تحصیل علم و فهم حقیقی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • بیفایدگی جمعآوری محفوظات و مطالب در حصول علم حقیقی • اهمیت تزکیه و تهذیب در فراگیری علوم • ملاک رحمانی یا نفسانی بودن علوم • بهخدمت گرفتن علم در راستای افکار شیطانی توسّط برخی علماء • علم بدون عبودیّت یعنی علم همراه با نفسانیّت • راه خدا و راه سلوک به اسم نیست؛ کار میخواهد • ظهور و بروز فرعونهای درونی افراد در مواقع مختلف • لزوم بکارگیری علم در غیر مسیر هوای نفسانی • لزوم صدق در عبودیّت و محبّت • همّت عالی یعنی وصول به مرتبۀ ذات احدیّ • آرامش و تسلیم قلب به پیشگاه الهی، حاصل فهم درست • وظیفۀ سالک در مواجعه با عناوین و القاب • اختصاصداشتن عناوینی مثل «علی زمان» به امامزمان علیهالسلام • اثرات منفی ملقّبشدن به القاب تکبّرآور برای نفس • بطلان تعبّد کورکورانه نسبت به مبانی فقهی، عرفانی و عقیدتی • شخصیتزدگی مانع رشد فکری و ارتقاء فرهنگی جامعه
عنوان بصری ج4
182همۀ اینها بهجای خود محفوظ، اما صحبت در این است که اگر از این آقا سؤال کنیم: آیا چون این عمل در محدودۀ مسجد شما هست و به شما برمیخورد، نهی از منکر میکنید یا اگر میشنیدی که در فلان منطقۀ طهران یا فلان منطقه از شهرستان هم مردم مینشینند و قمار بازی میکنند، به همینمقدار عصبانی و ناراحت میشدی؟! [به عبارت دیگر،] آیا چون این منکر در مسیر شما واقع شده، ناراحت شدهای، یا چون میبینید که عمل خلافی انجام میشود؟! لذا خدا زود مُچ آدم را میگیرد و نمیتوان بر سر او کلاه گذاشت!
شیطان همیشه از راه گناه وارد قلب نمیشود
اینجا است که شیطان میآید و از خودِ راه خدا و از خودِ احکام الهی وارد میشود و به انسان میانبُر میزند! شیطان که نمیآید در جلوی مأمومین به امام جماعت مسجد جام شراب هدیه کند ـ البته به بعضیها داده و آنها هم خوردند!1 ـ و یا صفحۀ نَرد و شطرنج و... جلویش نمیگذارد و به او بگوید بیا بازی کن! و یا طناب به او نمیدهد که از دیوار بالا برود و دزدی کند! او حدّاقل برای حفظ آبروی خودش هم این کارها را نخواهد کرد! پس از چه راهی وارد میشود؟! شیطان از راه خود او وارد شده و میگوید: «شما امام جماعت مسجد هستید، نباید بگذارید که در حکومت شما و در قلمرو امر و نهی و اجرای حکم شما، خلاف حکم خدا را انجام بدهند! آنها را بگیر و ببند و بزن!» این شیطان است که صورت خود را عوض کرده است و هیچ برو و برگرد هم ندارد!
خلوص و توجه صرف به حق از شرایط امر به معروف و نهی از منکر
اینجا است که انسان باید در خود فرو رفته و خود را محک بزند، وقتی که محک زد و خالص شد و دیگر مسئله برای او فرقی نکرد، آنوقت به امر به معروف و نهی از منکر اقدام کند. و آنوقت خواهیم دید که لحن او در امر به معروف فرق میکند و دیگر آن حدّت و شدّت را ندارد، و به مقتضای تکلیفی که احساس میکند جلو میآید، و بیشتر از آن حرکت نمیکند. این مسئله بسیار دقیق است، چون راه
- جهت اطلاع رجوع شود به مطلع انوار، ج ٢، ص ٤١٥، حکایت استدراج عالمی نجف دیده.
