
عنوان بصری ج4
جلد چهارم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد چهارم از این مجموعه، در موضوع «تزکیه و تهذیب» و تبیینِ «حقیقت عبودیّت» و «تحصیل علم و فهم حقیقی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • بیفایدگی جمعآوری محفوظات و مطالب در حصول علم حقیقی • اهمیت تزکیه و تهذیب در فراگیری علوم • ملاک رحمانی یا نفسانی بودن علوم • بهخدمت گرفتن علم در راستای افکار شیطانی توسّط برخی علماء • علم بدون عبودیّت یعنی علم همراه با نفسانیّت • راه خدا و راه سلوک به اسم نیست؛ کار میخواهد • ظهور و بروز فرعونهای درونی افراد در مواقع مختلف • لزوم بکارگیری علم در غیر مسیر هوای نفسانی • لزوم صدق در عبودیّت و محبّت • همّت عالی یعنی وصول به مرتبۀ ذات احدیّ • آرامش و تسلیم قلب به پیشگاه الهی، حاصل فهم درست • وظیفۀ سالک در مواجعه با عناوین و القاب • اختصاصداشتن عناوینی مثل «علی زمان» به امامزمان علیهالسلام • اثرات منفی ملقّبشدن به القاب تکبّرآور برای نفس • بطلان تعبّد کورکورانه نسبت به مبانی فقهی، عرفانی و عقیدتی • شخصیتزدگی مانع رشد فکری و ارتقاء فرهنگی جامعه
عنوان بصری ج4
123و این وضعیت صحیح نیست!» همینطور نگاه کند و برود! این صحیح نیست.
پس منظور امام علیه السلام از استعمال علم، عمل به محتوای آن است؛ یعنی حال که ما به این علم و به این کلام امام علیه السلام و به این مطلب رسیدیم، آیا باید دست روی دست بگذاریم، یا اینکه باید به حرفحرف آن ترتیب اثر بدهیم؟!
عرض شد که بعضیها نهتنها علم را مدّ نظر قرار نمیدهند، بلکه آن را در جهت خلاف محتوای آن بهکار میگیرند. مثلاً کسی چند سال در رشتۀ معماری درس میخواند، اما وقتی شخصی برای ساخت منزل به او مراجعه میکند تا منزلی بسازد که دارای استحکام و شرایط زیست مناسب باشد، آن منزل را طوری میسازد که کاملاً برای ساکنین آن خطر آفرین است! این بر خلاف علم عمل کردن است.
یا شخصی سالها درس میخواند تا برای سلامتی افراد مفید باشد، ولی دقیقاً این علم را در جهتی بهکار میگیرد که به نابودی و نیستی افراد منتهی میشود. این بر خلاف علم عمل کردن است. چون علم طب و پزشکی، انسان را بهسمت سلامتی سوق میدهد؛ نه بهسمت مرض و نیستی و نابودی! آیا در کتابهای پزشکی نوشته شده است که طبیب باید مرض را به صحت تبدیل کند یا اینکه صحت را به مرض تبدیل نماید؟!
یا معرفت الهی و معرفت توحید و معرفت اسماء و صفات الهی، در صدد اصلاح نفس وتبدّل صفات حیوانی به صفات رحمانی است. حالا اگر شخصی این علم را برای تبدّل صفات انسانی به صفات حیوانی بهکار بگیرد، این میشود خلاف! و آن مقدار کمی هم که از انصاف و وجدان در وجودش هست، بهواسطۀ این تبدّل از بین میرود. این، استعمال علم در جهت خلاف است و این طلب، طلب علم نیست!
در مجلس گذشته مقداری از نامۀ شریف علیّ بن الحسین علیهما السلام به محمد بن مسلم زُهری را عرض کردیم.1 در این مجلس یک مقدار دیگرش را عرض میکنیم و بقیهاش را برای مناسبتهای دیگر میگذاریم.
- رجوع شود به همین کتاب ص ١٠٤.
