
عنوان بصری ج4
جلد چهارم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد چهارم از این مجموعه، در موضوع «تزکیه و تهذیب» و تبیینِ «حقیقت عبودیّت» و «تحصیل علم و فهم حقیقی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • بیفایدگی جمعآوری محفوظات و مطالب در حصول علم حقیقی • اهمیت تزکیه و تهذیب در فراگیری علوم • ملاک رحمانی یا نفسانی بودن علوم • بهخدمت گرفتن علم در راستای افکار شیطانی توسّط برخی علماء • علم بدون عبودیّت یعنی علم همراه با نفسانیّت • راه خدا و راه سلوک به اسم نیست؛ کار میخواهد • ظهور و بروز فرعونهای درونی افراد در مواقع مختلف • لزوم بکارگیری علم در غیر مسیر هوای نفسانی • لزوم صدق در عبودیّت و محبّت • همّت عالی یعنی وصول به مرتبۀ ذات احدیّ • آرامش و تسلیم قلب به پیشگاه الهی، حاصل فهم درست • وظیفۀ سالک در مواجعه با عناوین و القاب • اختصاصداشتن عناوینی مثل «علی زمان» به امامزمان علیهالسلام • اثرات منفی ملقّبشدن به القاب تکبّرآور برای نفس • بطلان تعبّد کورکورانه نسبت به مبانی فقهی، عرفانی و عقیدتی • شخصیتزدگی مانع رشد فکری و ارتقاء فرهنگی جامعه
عنوان بصری ج4
69باید از اینگونه افراد سؤال کرد: «آیا امیرالمؤمنین همین منظور را داشت؟!» اگر آنها واقعاً خیال میکنند منظور امیرالمؤمنین این توجیهات است، منِ طلبه حقّ اعتراض و گلایه را نسبت به امیرالمؤمنین برای خود محفوظ میدانم، لذا بنده به امیرالمؤمنین اعتراض میکنم: «یا علی، شما که میتوانستی مطلب را به گونهای دیگر ادا کنی، چرا اینطور فرمودی؟! بهمقتضای ”نَحنُ اُمراءُ البیان؛1 ما امیر و سلطان سخن هستیم و بیان در دست ما است“ شما امیر بیان هستید، پس چرا مردم را به اشتباه انداختهاید؟! چرا مطلب را به کیفیّتی بیان کردهاید که کسانی بتوانند آن را طوری توجیه کنند که مورد نظر شما نباشد؟!» این افراد میآیند و درس میخوانند، ولی درس را بر ضدّ آن کسی که این مکتب را بهوجود آورده است و این دین قائم به او است انتشار میدهند!
«أللهم إنّی أعوذُ بِک مِن علمٍ لا یَنفع!» یعنی همین علمی که از طرف الهی آمده و همین علمی که بالاترین علوم است و همین علمی که باید موجب تهذیب بشود، یکمرتبه میبینیم که همین علم موجب بدبختی و رسوایی و جنایت و فاجعه و بیدینی و لا مذهبی و... میشود!
نفس صاف منعکسکننده نور حق
امام صادق علیه السلام در وهلۀ اول به عنوان میفرمایند: «اگر میخواهی بهدنبال علمی بروی که موجب نور است، اول باید خودت را عبد کنی!»
اگر خودت را عبد قرار دادی، آنوقت مثل آینه میشوی! علم از بالا میآید و در دریچۀ نفس تو هیچگونه تغییری پیدا نمیکند! میگویند: بهترین آینه آن است که هیچ موجی نداشته باشد؛ و لذا هرچه موجِ آینه کمتر باشد، تصویر را بهتر انعکاس میدهد.2
- نهج البلاغة (صبحی صالح)، ص ٣٥٤: «إنّا لَأُمَراءُ الکَلامِ!»
- یک وقت در یک جا این مطلب را میخواندم که بعضی از این آینههایی که برای تلسکوپهای فضایی میسازند اول داغ هستند و اگر سریع سرد شوند موجدار میشوند. شش ماه طول میکشد که کمکم این آینه را کاملاً سرد کنند ـ حالا نمیدانم که اغراق بود یا نه! ـ تا اینکه بتواند اجرام فضایی را آنطور که باید و شاید منعکس کند.
