
عنوان بصری ج4
جلد چهارم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد چهارم از این مجموعه، در موضوع «تزکیه و تهذیب» و تبیینِ «حقیقت عبودیّت» و «تحصیل علم و فهم حقیقی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • بیفایدگی جمعآوری محفوظات و مطالب در حصول علم حقیقی • اهمیت تزکیه و تهذیب در فراگیری علوم • ملاک رحمانی یا نفسانی بودن علوم • بهخدمت گرفتن علم در راستای افکار شیطانی توسّط برخی علماء • علم بدون عبودیّت یعنی علم همراه با نفسانیّت • راه خدا و راه سلوک به اسم نیست؛ کار میخواهد • ظهور و بروز فرعونهای درونی افراد در مواقع مختلف • لزوم بکارگیری علم در غیر مسیر هوای نفسانی • لزوم صدق در عبودیّت و محبّت • همّت عالی یعنی وصول به مرتبۀ ذات احدیّ • آرامش و تسلیم قلب به پیشگاه الهی، حاصل فهم درست • وظیفۀ سالک در مواجعه با عناوین و القاب • اختصاصداشتن عناوینی مثل «علی زمان» به امامزمان علیهالسلام • اثرات منفی ملقّبشدن به القاب تکبّرآور برای نفس • بطلان تعبّد کورکورانه نسبت به مبانی فقهی، عرفانی و عقیدتی • شخصیتزدگی مانع رشد فکری و ارتقاء فرهنگی جامعه
عنوان بصری ج4
180حکیم سنائی در مثنوی خود این قصه را میآورد:
مادری دائماً به دخترش ـ که نام او مِهسَتی بود ـ میگفت: «اگر هزار جان داشته باشم آن را فدای تو میکنم؛ مادر به قربان تو، خدا مرا فدای تو و پیشمرگ تو قرار دهد!» و از این قبیل تعارفات. تا اینکه دختر او مریض شد. یک شب گاوشان برای خوردن آب، سرِ خود را در دیگ فرو برد و سر حیوان در دیگ گیر کرد. دیگ را با سرش برداشت و با همان وضعیت به راه افتاد و چون جایی را نمیدید به اطاق پیرزن داخل شد. پیرزن ترسید و خیال کرد که عزرائیل برای قبض روح او آمده است؛ لذا خطاب به گاو گفت:
ملکالموت، من نه مِهسَتیام *** من یکی زال پیر مِحنَتیام!1 در این موارد است که معلوم میشود شخص چند مَرده حلاّج است و چقدر در ادعای محبت صادق است.
علیأیّحال کسی که ادعای عبودیت میکند باید بداند که این ادعا لوازمی دارد، و امام صادق علیه السلام در فقرات بعدی آن را بیان میکنند.
لزوم بهکارگیری علم در غیر مسیر اهواء نفسانی
در جلسات گذشته عرض شد که امام علیه السلام میفرماید: «اگر خواستی بهدنبال علم بروی، در وهلۀ اول باید این قدم را برداری و خود را در قبال پروردگار
- حدیقة الحقیقة، ص ٤٥٤ و ٤٥٥:
گاو مانند دیوی از دوزخ *** سوی آن زال تاخت از مطبخ
زال پنداشت هست عزرائیل *** بانگ برداشت از پی تهویل
کای مقلموت من نه مهستیام *** من یکی زال پیر محنتیام
تندرستم من و نیَم بیمار *** از خدا را مرا بدو مشمار
گر تو را مهستی همی باید *** آنک او را ببر مرا شاید
من برفتم تو دانی و دختر *** سوی او رو ز کار من بگذر
تا بدانی که وقت پیچاپیچ *** هیچکس مر تو را نباشد هیچ
بیبلا نازنین شمرد او را *** چون بلا دید در سپرد او را
- حدیقة الحقیقة، ص ٤٥٤ و ٤٥٥:
