عنوان بصری ج4
جلد چهارم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد چهارم از این مجموعه، در موضوع «تزکیه و تهذیب» و تبیینِ «حقیقت عبودیّت» و «تحصیل علم و فهم حقیقی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • بیفایدگی جمعآوری محفوظات و مطالب در حصول علم حقیقی • اهمیت تزکیه و تهذیب در فراگیری علوم • ملاک رحمانی یا نفسانی بودن علوم • بهخدمت گرفتن علم در راستای افکار شیطانی توسّط برخی علماء • علم بدون عبودیّت یعنی علم همراه با نفسانیّت • راه خدا و راه سلوک به اسم نیست؛ کار میخواهد • ظهور و بروز فرعونهای درونی افراد در مواقع مختلف • لزوم بکارگیری علم در غیر مسیر هوای نفسانی • لزوم صدق در عبودیّت و محبّت • همّت عالی یعنی وصول به مرتبۀ ذات احدیّ • آرامش و تسلیم قلب به پیشگاه الهی، حاصل فهم درست • وظیفۀ سالک در مواجعه با عناوین و القاب • اختصاصداشتن عناوینی مثل «علی زمان» به امامزمان علیهالسلام • اثرات منفی ملقّبشدن به القاب تکبّرآور برای نفس • بطلان تعبّد کورکورانه نسبت به مبانی فقهی، عرفانی و عقیدتی • شخصیتزدگی مانع رشد فکری و ارتقاء فرهنگی جامعه
مرتب سازی:
عنوان بصری ج4
170یعنی هم یک شیر مطبخ یا دستشویی بیاور و هم یک ظرف شیر بیاور، آیا متکم میتواند با یک عبارت دو معنا را برساند یا نه؟1
آیةاللَه خوئی نیز بر طبق همین موضوع متداول و مبنای متعارف استدلال کرده بودند که نمیتوان دو مفهوم را از یک لفظ اراده نمود. آیةاللَه بهجت که در آن زمان با مرحوم قاضی ارتباط داشتند، همان شب در جلسهای این مسئله را با مرحوم قاضی در میان میگذارند. مرحوم قاضی میفرمایند:
این مسئله در مورد نفوس ضعیفه همینطور است. افرادی که نفس آنها ضعیف بوده، قدرت و احاطه بر مُدرَکات خود را ندارند و نمیتوانند مدرکات خود را در اختیار بگیرند؛ طبعاً در مقام تلفظ و خطاب قادر نیستند که در آنِ واحد و به لحاظِ واحد، دو معنا را از یک لفظ اراده نمایند. اما نفوسی که قادرند نفس خود را در اختیار داشته باشند، میتوانند در آنِ واحد لفظ را در دو و حتی در سه یا چهار مفهوم بهکار گیرند.2
آقای بهجت روز بعد نزد مرحوم آقای خوئی میروند و این مطلب را بدین شکل مطرح میکنند:
اگر اصل بحث را بهعنوان یک پدیدۀ واقعی و کلّی و اعمّ از نفوس قویّه و ضعیفه مطرح کنیم، محلّ اشکال است. استعمال لفظ واحد و ارادۀ بیش از یک مفهوم نسبت به نفوس ضعیفه طبعاً ممکن نیست و ما این را قبول داریم. اما اینکه بگوییم اطلاق یک لفظ و ارادۀ بیش از یک مفهوم اصلاً مستحیل و
- جهت اطلاع بیشتر پیرامون این مسئلۀ اصولی و آراء و نظرات مختلف پیرامون آن، رجوع شود به کفایة الأصول، ص ٣٦؛ مفاتیح الأصول، ص ٢٣ ـ ٢٦؛ المبسوط فی أصول الفقه، سبحانی، ج ١، ص ٢٣٠ ـ ٢٣٦.
- این الفاظ مشترک که دارای معانی مختلف هستند و انسان باید آن مفهوم را از قرائن متوجه شود، اختصاص به زبان عربی ندارد و در سایر لغات از جمله انگلیسی نیز خیلی زیاد وجود دارد! البته این نقطۀ ضعف آن لغات است، ولی در عربی فقط در بعضی از لغات خاص وجود دارد. از نقطهنظر فرهنگ، لغتی غنیتر است که بتواند مفهومهای متعدد را با الفاظ متعدد بیان کند.