
عنوان بصری ج4
جلد چهارم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد چهارم از این مجموعه، در موضوع «تزکیه و تهذیب» و تبیینِ «حقیقت عبودیّت» و «تحصیل علم و فهم حقیقی» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • بیفایدگی جمعآوری محفوظات و مطالب در حصول علم حقیقی • اهمیت تزکیه و تهذیب در فراگیری علوم • ملاک رحمانی یا نفسانی بودن علوم • بهخدمت گرفتن علم در راستای افکار شیطانی توسّط برخی علماء • علم بدون عبودیّت یعنی علم همراه با نفسانیّت • راه خدا و راه سلوک به اسم نیست؛ کار میخواهد • ظهور و بروز فرعونهای درونی افراد در مواقع مختلف • لزوم بکارگیری علم در غیر مسیر هوای نفسانی • لزوم صدق در عبودیّت و محبّت • همّت عالی یعنی وصول به مرتبۀ ذات احدیّ • آرامش و تسلیم قلب به پیشگاه الهی، حاصل فهم درست • وظیفۀ سالک در مواجعه با عناوین و القاب • اختصاصداشتن عناوینی مثل «علی زمان» به امامزمان علیهالسلام • اثرات منفی ملقّبشدن به القاب تکبّرآور برای نفس • بطلان تعبّد کورکورانه نسبت به مبانی فقهی، عرفانی و عقیدتی • شخصیتزدگی مانع رشد فکری و ارتقاء فرهنگی جامعه
عنوان بصری ج4
163پیسی در صورت، و تشنگی در شکم، و کوری در چشم مبتلا سازد!“
(انس میگوید:) هنوز از جای خود برنخاسته بودم که به پیسی و کوری دچار گشتم، و اکنون نیز بهواسطۀ عطش قادر بر روزه نیستم و معدۀ من هیچگاه برودت را در خود نگه نمیدارد.
گویند: پیوسته انس بر این حال روزگار میداشت تا در بصره وفات نمود.»1
عامل کتمان و انکار حق
«و اطلُبِ العِلمَ باستعماله» یعنی انسان علم را برای بهکارگیری آن یاد گیرد. ما همه در قبال حقایقی که میدانیم مسئولیت داریم و باید آن را ادا کرده، کتمان نکنیم تا مشمول آیۀ ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكۡتُمُونَ مَآ أَنزَلۡنَا مِنَ ٱلۡبَيِّنَٰت﴾2 نشویم!
اصحاب پیامبر این معجزات را دیده بودند، ولی در عینحال اینچنین رفتار میکردند! اگر نمیدیدید مسئله به گونهای دیگر بود، ولی آخر شما با چشم خود دیدهاید! اصلاً فرض میکنیم که همۀ اینها شعبده است، تو هم بیا و مثل آن را انجام بده! چون اینها اینگونه هستند، خدا هم برای آنها نمیآورد، و لذا دوباره به همان کیفیت ادامه میدهند! خداوند میفرماید:
﴿بَلۡ بَدَا لَهُم مَّا كَانُواْ يُخۡفُونَ مِن قَبۡلُ وَلَوۡ رُدُّواْ لَعَادُواْ لِمَا نُهُواْ عَنۡهُ وَإِنَّهُمۡ لَكَٰذِبُونَ﴾.3
از این قضیه مدتها گذشت و پیغمبر از دنیا رفتند. عدهای خلافت را غصب کردند و امیرالمؤمنین را به مسجد آوردند تا از او بیعت بگیرند. امیرالمؤمنین علیه السلام رو کردند به افرادی که در آنجا بودند و گفتند: «هر کس در روز غدیر بوده بیاید و شهادت بدهد!» ولی هیچکس بلند نشد!4 واقعاً انسان فقط باید به خدا پناه ببرد!
آیاتی در بیان خسران و عذاب کفار و مشرکین
در آیۀ بعد میفرماید:
- الفضائل، ابنشاذان، ص ١٦٤.
- سوره بقره (٢) آیه ١٥٩.
- سوره انعام (٦) آیه ٢٨.
- أنساب الأشراف، ج ٢، ص ١٥٦؛ مناقب الإمام علی بن ابیطالب علیه السلام، ابنالمغازی، ص ٧٤.
