Name: کتاب اجماع از منظر نقد و نظر - PDF - آیت الله سید محمد محسن طهرانی
Availability: InStock
Author: آیتاللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی

اجماع از منظر نقد و نظر

169

امام علیه السّلام و لحاظ موقعیّت او قیمت و جاه و بهایی ندارد، و اصلاً نباید بحساب آورد و به آن ترتیب اثری بدهد، ولو بلغ ما بلغ.
و لذا مشاهده می‌کنیم اعتبار و حیثیّتی که در مجامع علمی به اجماع داده می‌شود ـ بر فرض حجّیت آن ـ اعتباری است که به یک اصل مسلّم و ضروریّ من الدّین و حکم لا یتغیّر و لا یتبدّل داده می‌شود، که مخالفت با آن در حدّ انکار ضروریّات و خروج از شریعت و ملّت تلقّی می‌گردد؛ درحالی‌که بر فرض ثبوت اعتباری بیش از مقدار یک خبر موثّق و معتبر ندارد، زیرا إخبار و نقل آن برای سایر افراد همانند إخبار از یک محکیّ خارجی و در حدّ اعتبار همان است نه بیشتر!¹
نقد اجماع حسّی و دخولی توسّط مرحوم شیخ انصاری
مرحوم شیخ سپس به نقل اقوال در کیفیّت حصول اجماع پرداخته، ابتدائاً اجماع حسّی و دخولی را نقد می‌نماید:
1. مرحوم آیة الله سیّد محسن عاملی قدّس الله سرّه در کتاب معادن الجواهر و نزهة الخواطر، ج ٤، ص ٩٢ در شرح احوال مرحوم آقا شیخ هادی طهرانی قدّس سرّه چنین می‌نگارد:
  کان أیّامَ إقامتِنا فی النّجفِ رَجلٌ مِن العلماءِ لَه شهرةٌ یُسمَّی الَشیخ هادی الطهرانی. و قبل حضورِنا للنّجفِ کان لَه درسٌ کبیرٌ یَحضرهُ فضلاءُ العربِ و العجمِ؛ و لَه فضلٌ و حذقٌ و مهارةٌ إلّا أنّه کان یُطیلُ لِسانَه علَی العلماءِ السّالِفینَ. و کان یَقول للشیخِ حسنِ (صاحبِ الجَواهر) حینَما یَذکرُ بعضَ أنظارِه فی الدرسِ: إنّ أباکَ حینَما کَتبِ هذا المطلب کان قد تَعَشَّی بِطَبیخِ الماشی فتَبخَّر دِماغُه. و کان له جُرأةٌ علَی مخالفةِ الإجماعِ. و لَه مؤلَّفاتٌ فی الفقهِ و غیرِه طُبعت بعدَ وفاتهِ؛ فقرأتُ فیها فی المَواریثِ إنکارَه أن یکونَ ابنُ العمِّ لأبوَینِ مقدّمًا فی الإرث علَی العمِّ لِلأب و هی المسألةُ المعروفةُ بالإجماعیّةِ. فَنُسِبَ إلیه قبلَ حضورِنا اُمورٌ کَفّرَهُ جماعةٌ مِن علماءِ عصرِه لأجلِها، اللهُ أعلمُ بصحّتِها، حتَّی خیفَ علیهِ القتلُ؛ و حَماه الفقیهُ الشیخ محمّدّ حسین الکاظمی و تَفرّقَ عنه الطّلابُ لا لِثبوتِ ذلک علیهِ بل خوفًا من الانتقادِ حتَّی لم یبقَ عِنده فی أیّامِنا إلّا نحوُ اثنی عشَر طالبًا من الإیرانیّین.
  و سألتُ ابنَ عمّی السیّد علی بن السیّد محمود عنه و کان یَحضر درسَه قبلَ الّذی نُسب إلیه، فقال لی: لیسَ هو فی الفضیلةِ کما یُبالِغ بعضُ النّاس و لا فی عدمِ الفضیلةِ کما یقولُ البعضُ الآخَر.
  و فی العصرِ الّذی کُنّا فیه فی النّجفِ اُشیرت مسألتُه أیضًا مِن جملةِ مِن مَشاهیرِ العلماءِ و صارت حدیثُ الناس فی النَّوادی و المَجالس بینَ العلماءِ و الطّلابِ. أمّا شیخُنا الشیخ آقا رضا الهمدانی فلم یَسمَح بِذکرِها فی مجلِسه و کان یقول: التّکفیرُ أمرٌ عظیمٌ و لا یَثبتُ عندی بمِثلِ هذه النّسَب.