
امام شناسی ج7
جلد هفتم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «بخش دوم از موضوع غدیر: بحثی مبسوط درباره حدیث ولایت» و «تفسیر آیۀ تبلیغ» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • نصب امیرالمؤمنین در روز غدیر به ولایت عامّه مطلقه • ابلاغ ولایت امیرالمؤمنین علیهالسلام در طول دوران نبوت • موارد مخالفت صریح عمر با رسول خدا صلی الله علیه و آله • نظریه عمر در امامت، نظریه ماکیاول است • مشکلات و پیامدهای تحمّل ولایت • شرح واقعۀ عظیم و تاریخی غدیر خم و خطبههای رسول الله صلیالله علیه و آله • بحث و تحقیق در شأن نزول و مفاد «آیه تبلیغ» • تحقیقی بلیغ در سند و مفادِ حدیث ولایت: مَن کُنتُ مَولاه فعَلیٌّ مولاه • راویان و لغویین و دانشمندانِ علوم مختلف که واقعۀ غدیر خم را نقل کردهاند • تحقیق معنای حقیقی «مولیٰ» و «ولایت» در لغت و موارد استعمال آنها • مقصود از «مولا» در حدیث غدیر، همراه با ذکر ادله و شواهد بر اثبات معنایِ صحیح آن
امام شناسی ج7
228قبل از او استعمال نکردهاند؟ و اگر بنا بشود استعمال کلمهاى در غیر معناى حاقّ و أصلى خود صحیح باشد، براى همه صحیح است؛ و هر خطیب و شاعرى مىتواند بدون نصب قرینه ألفاظ را در غیر معانى حقیقى خود به کار برد؛ و در این صورت لغت و شعر و ادبیّت به کلّى ضایع و فاسد خواهد شد، و دیگر ما براى فهم معانى ألفاظ از کلام بلغاء و فصحاء، هیچ راهى نداریم.
أشعار قیس بن سعد بن عبادة در حدیث غدیر
و از جمله اشعارى که از أصحاب رسول خدا صلى اللَه علیه و آله در حدیث غدیر، و دلالت آن بر امامت آن حضرت و وجوب إطاعت امّت از آن حضرت دارد، أبیات صحابى معروف و عظیم القدر و جلیل المنزلة، و یار با وفاى أمیرالمؤمنین علیه السّلام در همه مواطن، و خطیب و بلیغ و بزرگ عرب از طائفۀ خَزْرَج أنصار مدینه: قَیْسُ بْنُ سَعْدِ بْنِ عُبَادَة میباشد، که شرح أحوال و زندگى، و عقل متین، و رویّۀ استوار و گرایش او از بدو أمر به أهل بیت علیهم السّلام نیاز به بحث تاریخى مفصّل دارد.
او در هنگامى که از جنگ جمل مراجعت مىکرد، در برابر أمیرالمؤمنین علیه السّلام این اشعار را انشاد کرد:
قُلْتُ لَمَّا بَغَی الْعَدُوُّ عَلَیْنَا *** حَسْبُنَا اللَهُ وَ نِعْمَ الْوَکِیلُ١ حَسْبُنَا رَبُّنَا الَّذِی فَتَقَ الْبَصْ *** رَةَ بِالْأمْسِ وَالْحَدِیثُ طَوِیلُ٢ وَ عَلِیٌّ إمَامُنَا وَ إمَامٌ *** لِسِوَانَا أتَی بِهِ التَّنْزِیلُ ٣ یَوْمَ قَالَ النَّبِیُّ: مَنْ کُنْتُ مَوْلاَ *** هُ فَهَذَا مَوْلاَهُ خَطْبٌ جَلِیلُ ٤ إنَّمَا قَالَهُ النَّبِیُّ عَلَی الاُمَّةِ *** حَتْمًا مَا فِیهِ قَالٌ وَ قِیلُ ٥1 ١ ـ «چون دشمن بر ما تعدّى و ستم کرد، من گفتم: خدا ما را کافى است، و چه خوب وکیلى است.
٢ ـ خداوند که پروردگار ماست، براى ما کافى است؛ آن پروردگارى که دیروز شهر بصره را گشود؛ و این داستان شرح طویلى دارد.
٣ ـ و على إمام ماست؛ و إمام غیر ما (همۀ امّت) است؛ و به این إمامت، قرآن
- «مناقب ابن شهرآشوب» طبع سنگى ج ١، ص ٥٣٠؛ و «تفسیر أبو الفتوح رازى» ج ٢، ص ١٩٣. و در «روضة الواعظین» ابن فتّال ص ٩٠ ذکر کرده است؛ و لیکن اشتباهاً آن را به على بن أحمد فنجکردى نسبت داده است. و اشعار فنجکردى: یوم الغدیر سوى العیدین لى عید، را به قیس بن سعد بن عبادة نسبت داده است.
