
امام شناسی ج7
جلد هفتم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «بخش دوم از موضوع غدیر: بحثی مبسوط درباره حدیث ولایت» و «تفسیر آیۀ تبلیغ» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • نصب امیرالمؤمنین در روز غدیر به ولایت عامّه مطلقه • ابلاغ ولایت امیرالمؤمنین علیهالسلام در طول دوران نبوت • موارد مخالفت صریح عمر با رسول خدا صلی الله علیه و آله • نظریه عمر در امامت، نظریه ماکیاول است • مشکلات و پیامدهای تحمّل ولایت • شرح واقعۀ عظیم و تاریخی غدیر خم و خطبههای رسول الله صلیالله علیه و آله • بحث و تحقیق در شأن نزول و مفاد «آیه تبلیغ» • تحقیقی بلیغ در سند و مفادِ حدیث ولایت: مَن کُنتُ مَولاه فعَلیٌّ مولاه • راویان و لغویین و دانشمندانِ علوم مختلف که واقعۀ غدیر خم را نقل کردهاند • تحقیق معنای حقیقی «مولیٰ» و «ولایت» در لغت و موارد استعمال آنها • مقصود از «مولا» در حدیث غدیر، همراه با ذکر ادله و شواهد بر اثبات معنایِ صحیح آن
امام شناسی ج7
226در بحثى که مورد استشهاد و نظر او بوده آورده است؛ بعضى از جهت صهریّت و بعضى در نسب؛ و بعضى در سبقت إسلام؛ و بعضى در ولایت غدیر خمّ.
از علماى معاریف شیعه کسانى که در کتب خود آوردهاند، عبارتند از: شیخ مفید، و کراجُکى، و فتّال نیشابورى، و ابو منصور طَبَرْسی، و ابن شهرآشوب، و إربلى، و ابن سنجر نخجوانى، و على بیاضى، و مجلسى دوّم، و سیّد علیخان مَدَنی، و ابو الحسن شریف. و از علماى عامّه، بیهقى همۀ آن را آورده و گفته است: حفظ این اشعار براى هر کس که ولایت على را دارد واجب است، براى آنکه مفاخر على را در اسلام بداند.
و دیگر حافظ زید بن حسن کِنْدی حنفی، و یاقوت حَمَوی، و محمّدبن طلحۀ شافعی، و یوسف بن محمّد مالکی معروف به ابن الشَّیْخ، و سبط ابن جوزی، و ابن أبی الحدید، و محمّدبن یوسف کنجی شافعی، و سعید الدّین فَرْغَانی، و شیخ الاسلام حَمُّوئی، و أبوالفداء، و محمّد بن یوسف زَرَندی، و ابن کثیر شامی، و خواجه پارسا، و ابن صَبَّاغ مالکی، و خواندمیر، و ابن حَجَر هَیْتَمی، و متّقی هندی، و اسحاقی، و حَلَبی شافعی، و شبراوی شافعی، و سیّد أحمد قادین خوانی، و سیّد محمود آلوسی، و قُنْدُوزی، و سیّد أحمد زَینی دَحْلان، و محمّد حبیب اللَه شنقیطی مالکی1.
استفادۀ امامت از أشعار حسَّان و کُمَیت
و در أشعار حسّان بن ثابت دیدیم که چگونه ولایت را به معناى إمامت و رهبرى و پیشوائى گرفته است. و بعد از آنکه مىگوید:
فَقَال لَهُ قُمْ یَا عَلِیُّ فَإنَّنِی *** رَضِیتُکَ مِنْ بَعْدِی إمَامًا وَ هَادِیَا به دنبال آن متفرّع مىکند:
فَمَنْ کُنْتُ مَوْلاَهُ فَهَذَا وَلِیُّهُ *** فَکُونُوا لَهُ أتْبَاعَ صِدْقٍ مُوَالِیَا یعنى لازمۀ ولایت، بودن امامت و هدایت مردم است؛ و این دو معنى متلازمان مىباشند.
و حسَّان بن ثابت از أعراب محض بوده2؛ و در شناسائى لغت و تفسیر قرآن،
- از «الغدیر» ج ٢، ص ٢٦ تا ص ٣٠ به الفاظ اسامى مؤلّفین فقط اکتفا شده است.
- نَسَب او را أبو الفرج اصفهانى در «أغانى» طبع ساسى ج ٤ ص ٣ اینطور ذکر کرده است: حسّان بن ثابت بن المنذربن حرام بن عمرو بن زید مناة بن عدیّ بن عَمرو بن مالک بن النّجار و هو تیم اللَه بن ثَعْلبة بن عمرو بن الخزرج بن حارثة بن ثعلبة وهو العنقآء ـ بن عمرو(و إنّما سمّی العنقآء لطول عُنُقه) و عمرو ـ هومز یقیآء ـ بن عامر بن ماءِ السَّماء بن حارثة الغِطْریف بن أمرئ القیس البطریق بن ثعلبة البهلول بن مازن بن الأزد و هو ذری ـ و قیل: ذرآء ممدود ـ بن الغوث ابن نبت بن مالک بن زید بن کهلان بن سبا بن یشجب بن یعرب بن قحطان.
