امام شناسی ج7

 من همیشه او را غصّه‌دار و اندوهگین مى‌بینم؛ تو سبب غصّه‌اش را چه مى‌دانى؟! 

 من گفتم: اى أمیر مؤمنان! تو مى‌دانى که سببش چیست! 

 گفت: من چنین مى‌دانم که به سبب از دست رفتن خلافت، این‌طور محزون و غمگین است.

 من گفتم: به همین جهت است؛ او چنین مى‌داند که رسول خدا أمر خلافت را براى او مقرّر کرده است.

 گفت: اى ابن عبّاس! اگر رسول خدا أمر خلافت را براى او بخواهد؛ و خداوند نخواهد در این صورت چه خواهد شد؟! رسول خدا أمرى را إراده کرد؛ و خداوند غیر آن أمر را اراده کرد؛ و بنابراین مراد خدا به تحقّق پیوست، و مراد رسول او عملى نشد؛ مگر هر چه رسول خدا بخواهد بشود، خواهد شد؟!

 و این روایت را بدین عبارت نیز آورده‌اند که: رسول خدا در مرض مرگش خواست أمر خلافت را براى او مقرّر کند؛ من از ترس پیدایش فتنه، جلوگیرى کردم؛ و به جهت انتشار أمر اسلام مانع شدم.

 رسول خدا چون از این مَنْعِ من و ارادۀ قلبى من مطّلع شد، دست برداشت؛ و خداوند نیز آنچه را که مقرّر داشته بود عملى کرد.¹ 

 عبد الفتّاح عبد المقصود گوید: عُمَر به ابن عبّاس گفت: قریش کراهت داشت که نبوّت و خلافت در این خاندان جمع شود؛ بدین جهت فکر کرد و انتخاب کرد و موفّق شد.

 ابن عبّاس در پاسخ گفت: اینکه گفتى: قریش کراهت داشت، خداوند دربارۀ مردمانى که استحقاق هلاکت دارند، آن استحقاق را منوط به کراهت داشتن ایشان از أحکام خدا مى‌کند، آنجا که فرماید:

 ﴿ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَرِهُوا ما أَنْزَلَ اللَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ‌﴾².

 «این هلاکت و گم شدن أعمال به علّت آنست که ایشان کراهت داشتند آنچه‌