امام شناسی ج7

ایمان آورده‌اند؛ و حقّاً کافران مولائى ندارند»، یعنى ناصرى و معینى ندارند.

 و گاهى به معناى وَارِث است؛ خدا مى‌فرماید: ﴿وَ لِكُلٍّ جَعَلْنا مَوالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوالِدانِ وَ الْأَقْرَبُونَ﴾‌¹ «و براى هر یک، ما موالى قرار دادیم از آنچه را که پدر و مادر و نزدیکان از خودشان بعد از مردن باقى مى‌گذارند». مراد از موالى، وارثان هستند یعنى براى هر یک وارثانى قرار مى‌دهیم.

 و گاهى به معناى عَصَبَه است یعنى خویشاوندان پدرى. خداوند از قول حضرت زکریّا ـ على نبیّنا و آله و علیه الصّلاة و السّلام ـ مى‌فرماید: ﴿وَ إِنِّي خِفْتُ الْمَوالِيَ مِنْ وَرائِي﴾‌² «من از موالى که در پشت سر دارم مى‌ترسم»؛ یعنى از عصبه و خویشاوندان پدرى خودم.

 و گاهى به معناى صَدیق و حَمیم آید، یعنى دوست و نزدیکى که اهتمام به امر انسان داشته باشد؛ مانند گفتار خداوند: ﴿يَوْمَ لا يُغْنِي مَوْلًى عَنْ مَوْلًى شَيْئًا﴾³. «روزى که هیچ مولائى نمى‌تواند چیزى را از مولاى دیگر کفایت کند»؛ یعنى هیچ دوستى از دوستى، و هیچ نزدیکى از هیچ نزدیک دیگرى.

 و گاهى به معناى سَیِّد و آقائى که غلام خود را آزاد کند، مى‌آید. و چون لفظ مَوْلَی براى این معانى مى‌آید در حدیث ولایت غدیر، باید آن را بر کدام یک از معانى حمل کنیم؟ آیا بر معناى أوْلَى حمل کنیم همچنان که جماعتى آن را معناى حدیث گرفته‌اند؟ و یا به معناى صَدِیق و حَمِیم بگیریم؟ پس معناى حدیث این مى‌شود که: هر کس که من أولى و سزاوارتر به او هستم یا ناصر او هستم؛ یا وارث او هستم؛ یا عَصَبَۀ او؛ و یا حَمیم او و یا صَدِیق او هستم؛ پس على نسبت به او همینطور است.

 و این گفتار صریح است در اینکه على به منقبتى اختصاص دارد که بسیار عالى و بلند است؛ و رسول خدا او را به منزلۀ خود، و مانند نفس خود قرار داده است نسبت به تمام کسانى که کلمۀ مَنْ که دلالت بر عموم مى‌کند بر آن شامل مى‌شود.