امام شناسی ج7

مَوْلاَهُ﴾ ‌¹ یعنى عَلَی مَالِکِهِ.

 و سوّم به معنای مُعْتِق و چهارم به معنای مُعْتَق. و مُعْتِق را که آزادکننده باشد، مَوْلًی مِنْ فَوْق خوانند، و آن را که آزاد کرده بود مَوْلًی مِنْ تَحْتٍ خوانند. و همچنین خداوند و بنده را مَوْلَی خوانند قَبْلَ الْعِتْقِ و این قسمت دگر باشد. و این را به شواهد حاجت نیست از معروفى. این پنج قسم است.

 و آنچه به شواهد معتق باشد؛ شاید قَوْلُهُ تَعَالی:

 ﴿ادْعُوهُمْ لِآبائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَهِ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آباءَهُمْ فَإِخْوانُكُمْ فِي الدِّينِ وَ مَوالِيكُمْ﴾‌².

 و ششم به معناى پسر عمّ باشد چنانکه شاعر گفت شعر:

 هفتم به معناى نَاصِر باشد. قَالَ اللَهُ تَعَالی:

 ﴿ذلِكَ بِأَنَّ اللَهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ أَنَّ الْكافِرِينَ لا مَوْلى‌ لَهُمْ﴾‌⁴ اَیْ لاَ نَاصرَ لَهُمْ.

 هشتم مولاى ضمان جریره باشد چنانکه مردى بنده آزاد کند، و از ضمان جریره و از وَلاَی او بیزار شود، گوید: از خیر و شرّ او بیزارم. او را سَائبَة خوانند. او برود به کسى تَوَلاَّ کند، آن‌کس ضمان جریرۀ او بکند، وَلاءِ میراث، او را باشد؛ آن‌کس را مولى خوانند.

 نهم به معناى حَلِیف و هم سوگند باشد، چنانکه شاعر گوید: