
امام شناسی ج7
جلد هفتم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «بخش دوم از موضوع غدیر: بحثی مبسوط درباره حدیث ولایت» و «تفسیر آیۀ تبلیغ» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • نصب امیرالمؤمنین در روز غدیر به ولایت عامّه مطلقه • ابلاغ ولایت امیرالمؤمنین علیهالسلام در طول دوران نبوت • موارد مخالفت صریح عمر با رسول خدا صلی الله علیه و آله • نظریه عمر در امامت، نظریه ماکیاول است • مشکلات و پیامدهای تحمّل ولایت • شرح واقعۀ عظیم و تاریخی غدیر خم و خطبههای رسول الله صلیالله علیه و آله • بحث و تحقیق در شأن نزول و مفاد «آیه تبلیغ» • تحقیقی بلیغ در سند و مفادِ حدیث ولایت: مَن کُنتُ مَولاه فعَلیٌّ مولاه • راویان و لغویین و دانشمندانِ علوم مختلف که واقعۀ غدیر خم را نقل کردهاند • تحقیق معنای حقیقی «مولیٰ» و «ولایت» در لغت و موارد استعمال آنها • مقصود از «مولا» در حدیث غدیر، همراه با ذکر ادله و شواهد بر اثبات معنایِ صحیح آن
امام شناسی ج7
164کرده؛ و آن را از یکصد و ده نفر صحابى با ترجمۀ أحوال آنان مفصّلاً به ترتیب حروف هجاء ذکر کرده است؛ و از تابعین هشتاد و چهار نفر نیز به ترتیب حروف1. و از راویانى که این حدیث را روایت کردهاند مرتّباً از قرن دوم تا قرن چهارم، به ترتیب قرون مجموعاً سیصد و شصت راوى را با ترجمۀ احوال آنها بیان مىکند؛ و از مؤلّفانى که بخصوص در حدیث غدیر تصنیف کردهاند؛ مجموعاً بیست و شش نفر را نام مىبرد؛ و در آخر مطلب به عنوان تکمله آورده است که: إبْن کَثِیر در کتاب خود: «الْبَدَایَةُ وَ النِّهَایَة» ج ٥ ص ٢٠٨ گوید: به شأن این حدیث أبو جعفر محمّد بن جَریر طَبَرى صاحب تفسیر و تاریخ اعتناى خاصّى داشته است. و دربارۀ آن دو مجلّد جمع کرده که در آن طرق أسناد و الفاظ حدیث را آورده است؛ و همچنین حافظ کبیر: أبو القاسم ابنِ عَسَاکرْ احادیث کثیرى را در این خطبه روایت کرده است، که ما اُصول آن را در کتاب خود مىآوریم.
و پس از نقل داستان جُوَینى در بغداد و مشاهدۀ جلد ٢٨ غدیر در نزد صحّاف از «ینابیع المودّة» گوید: عَلَوِی هَدَّار حَدَّاد در کتاب «القول الفصل» ج ١ ص ٤٤٥ گوید: حافظ ابو العلاء همدانى عطّار مىگفت: من این حدیث را به دویست و پنجاه طریق روایت مىکنم. و در اینجا تألیفات دیگرى نیز هست که اختصاص به این موضوع دارد و ذکر آن در کیفیّت نماز غدیر ان شاء اللَه خواهد آمد2.
صاحب «الغدیر» در این دوره از کتاب خود شعر تمام شعراء را از صدر اسلام همچون شعر حَسَّان بن ثابت و کُمیْت تا قرن چهاردهم جمعآورى کرده است، آن شعرها و قصائدى که دربارۀ غدیر سروده شده است؛ و سپس به ترتیب زمان السّابق فالسّابق، آنها را آورده و در ترجمۀ أحوال آن شاعران و کیفیّت زندگى و منهاج و مقدار علوم و تضلّع ایشان در قَرْض و شِعْر و جَدَل و مراتب خلوص آنان به أهل بیت
- ما در اینجا نام بعضى از مشاهیر تابعین را مىآوریم. أصْبَغ بن نُباتة، سعید بن جبیر، سالم بن عبد الله بن عمر، سُلیم بَن قَیْس هِلالی، سلیمان بن مهران أعمش، طاوس بن کیان یمانى، عامر بن سعد بن أبى وقّاص، أبو مریم عبد الله بن زیاد أسدى کوفى، عائشة دختر سَعْد، عطیّة بن سعد بن جناده عوفى کوفى، عمر بن عبد العزیز، عمر بن على أمیرالمؤمنین، محمّد بن عمر بن على أمیرالمؤمنین.
- «الغدیر»، ج ١ ص ١٤ تا ص ١٥٨.
