اللَه شناسی ج1

 علّامه مى‌فرمایند: «وجه این گفتار، در بیان سابق ما معلوم شد. تَمَّ و الحمدُ للَّه.»¹

لقاء خداوند فقط با توحید بدون شائبه شرك جلىّ و خفىّ امكان‌پذیر است‌

 و محصّل كلام آن است كه این آیه و روایات وارده در تفسیر این آیه به ما مى‌فهمانند لقا و زیارت خدا فقط امكان‌پذیر مى‌باشد براى ایمان آورندگان به خداوند در صورتى كه به‌هیچ‌وجه من الوجوه با وى شریك و همتا و انبازى را به جاى ننهند، نه بطور جلىّ و نه بطور خفىّ، نه در مقام وجود و ذات، نه در مقام اسم و صفت، نه در مقام فعل و كردار؛ باید فقط و فقط خداوند را مؤثّر بدانند كه: لا مُؤَثِّرَ فى الْوُجودِ إلّا اللَهُ‌² نه به منهاج شرك جلىّ، و نه به منهاج شرك خفىّ.

 شرك به معنى مدخلیت دادن كار غیر است در كار خدا. مثلًا نزد طبیب رفتن و استعمال دارو نمودن و صحّت یافتن، اگر از جنبه تأثیر استقلالى آنها ملاحظه شود، گرچه با معیت خدا باشد شرك است. و اگر از جنبه محكوم بودن طبیب به امر و اراده خدا، و محكوم بودن دارو به تأثیر و فرمان خدا، و حصول صحّت به امر و مشیت خدا ملاحظه گردد، توحید است و شائبه شرك در آن موجود نمى‌باشد.

معرفت تفصیلى لازم است كه زداینده شرك است‌

 مؤمن باید در سبیل خدا، تمام تأثیرهاى استقلالى را كه تا به حال مؤثّر مى‌دانسته است نفى كند و از صُقع و ناحیه درونى نفس خود بیرون بیفكند، تا خداوند را آن‌طور كه شاید و باید زیارت كند؛ و گرنه، اگرچه خدا را در پشت پرده خیالات و اوهام دیده است ولى آن خدا نمى‌باشد