اللَه شناسی ج1

صفائى تامّ حاصل كند، هر چه هست در او بنماید و صور جمیع اشیاء از مادّیات و مجرّدات در آن دل مكشوف گردد. و به‌واسطه صفا و مناسبت كه با عالم معنى حاصل كرده، مجرّدات كه در عالم جسمانى صور حسّیه ندارند مُشكَّل به أشكال محسوسات گشته، بر او ظاهر شوند؛ به مناسبتى كه میان آن صورت و ایشان بوده باشد؛ مثل جبرئیل كه بصورت دِحیه و باقى صور بر حضرت پیغمبر صلّى اللَه علیه و آله و سلّم ظاهر مى‌شد. و حضرت حقّ گاه در عالم مثال، متلبّس به لباس مظاهر حسّیه بر او ظاهر شود؛ و این را در اصطلاح‌ تأنیس‌ مى‌خوانند كه عبارت از تجلّى حقّ است به صور مظاهر حسّیه جهت تأنیس مرید مؤید به سبب‌¹ تزكیه و تصفیه؛ و این ابتداى تجلّیات القلوب است.

تجلّیات عبارتند از: آثارى، افعالى، صفاتى، ذاتى‌

 اكنون بدانكه‌ تجلّى‌ كه ظهور حقّ است بر دیده دل پاك سالك، از روى كلّیت به چهار نوع است: آثارى و أفعالى و صفاتى و ذاتى.

 آثارى‌ آن است كه به صورت‌² جسمانیات كه عالم شهادت است، از بسائط عِلوى و سِفلى و مركّبات به هر صورت كه باشد حضرت‌³ حقّ را بیند، و در حین رویت جزم داند كه حضرت حقّ است؛ آن را تجلّى آثارى مى‌خوانند. و از جمیع تجلّیات، این تجلّى آثارى و تجلّیات صورى،⁴ یعنى در صورت انسان مشاهده نمودن، أتمّ و اعلا است.

 و تجلّى‌ أفعالى‌ آن است كه حضرت حقّ به صفتى از صفات فعلى كه صفات ربوبیت‌اند متجلّى شود. و اكثر آن است كه تجلّیات أفعال،⁵ متمثّل به‌