اللَه شناسی ج1

تجلّى ذاتى حقّ بر جبل، و بى‌هوش افتادن حضرت موسى‌

 و معنى این بیت اشاره به تتمّه آن آیه كریمه است كه: ﴿قالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ قالَ لَنْ تَرانِي وَ لكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكانَهُ فَسَوْفَ تَرانِي فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَ خَرَّ مُوسى‌ صَعِقاً﴾.³

 یعنى چون حضرت موسى علیه السّلام طلب مشاهده جمال ذات نموده جواب گفتند كه: تو هرگز ما را نمى‌بینى! یعنى با وجود هستى تو مشاهده ذات ممكن نیست. فأمّا تو كه موسائى نظر بر كوه كن، اگر كوه بر جاى خود بماند تو آن زمان ما را ببینى! چون حضرت حقّ تجلّى بر كوه نمود، تاب عظمتِ آن تجلّى كوه را پاره پاره گردانید و موسى بى‌هوش افتاد؛ و این است تجلّى ذاتى كه در مقدّمه ذكر رفت.

 و حقیقت سخن آنست كه: تمنّاى حضرت موسى مشاهده ذات احدیت را، در عالم معنى بوده و آن كوه كه به چشم حضرت موسى مى‌نمود و حضرت حقّ بر آن تجلّى فرمود، هستى موسى بود كه متمثّل به صورت آن كوه گشته بود، فأمّا حضرت موسى كوه مى‌دید، و ازاین‌جهت پاره پاره گشتن كوه سبب بیهوشى و فناى آن حضرت شد؛ چون مقتضاى تجلّى ذاتى نیستى و فناى مظاهر باشد.