اللَه شناسی ج1

غفلت بیدار گردى، تعینات‌¹ و كثرات برخیزد و آنچه متفرّق مى‌نمود و موجب غفلت و تخیلات فاسده مى‌گشت مجتمع گردد و توحید ظاهر شود، و بدانى‌² كه وجود واحد بوده كه به سبب كثرت مظاهر كثیر مى‌نموده است و آنها كه تو تصوّر غیریت كرده بودى و ایشان را حقیقى‌³ پنداشتى همه وهم و پندار بوده و غیر حقّ را وجودى نیست.

 چون تعینات و كثرات از جهت ظلمتِ عدمیت معبّر به شب است، از موت كه فناى تعین است تعبیر به صبح نموده زیرا كه برزخ است میان شب كثرت و روز وحدت.

 و در اصطلاحات صوفیه برانگیخته شدن به حیات طیبه قلبیه بعد از موت ارادى، مسمّى به قیامت وسطى است؛ كه:

 ﴿أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ‌﴾⁴ یعنى: مَیتاً بِالْجَهْلِ، فَأَحْییناهُ‌ بِالْعِلْمِ وَ الْمَعارِفِ.

 چون حشر عبارت از اجتماع متفرّقات است كه بعد از محو كثرات ظاهر مى‌گردد فرمود كه: متن:

 یعنى به صبح حشر كه عبارت از وصول سالك است به مقام توحید كه كونین در نظر او به نور وحدانیت محو و منطمس گردد وَ لا یبْقَى إلّا الْحَىُّ الْقَیومُ، خیال چشم احول كه وجود موجودات را غیر وجود حقّ دیدن است (مثل احول كه یكى را دو مى‌بیند) از پیش دیده او آن خیال غیریت برخیزد و