اللَه شناسی ج1

 و در بعضى نسخه چنین یافته شد: «كه یك روزش بود پنجاه اینجا». آن جهان اشاره به عالم الوهیت باشد و از پنجاه، پنجاه هزار سال مراد باشد؛ كه: ﴿فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ﴾.¹

 چون اشاره به عوالمى فرمود كه مُدرك به حواسّ نمى‌گردد و هر كس را بر آن راه نیست، به جهت تأكید تصدیق مستمع مى‌فرماید: متن:

 یعنى عالم همین عالم شهادت و محسوس نیست كه مى‌بینى، بلكه عالمها بالاتر از ادراك حواسّ بسیار است اگرچه از روى كلّیت منحصر در عوالم سه‌گانه است كه گذشت مى‌فرماید كه: نه در كلام الهى شنیدى كه: ﴿وَ ما لا تُبْصِرُونَ﴾؟ یعنى آن عالمهائى كه به چشم سر دیده نمى‌شود. و در كلام اللَه قسم به این دو عالم یاد فرموده كه: ﴿فَلا أُقْسِمُ بِما تُبْصِرُونَ* وَ ما لا تُبْصِرُونَ﴾‌² كه عالم ظاهر و باطن و غیب و شهادت باشد كه مشتمل بر عوالم پنج‌گانه مذكوره است، چنانچه بیانش گذشت. و عالم لاهوت اصل‌³ همه آن عالمهاست؛ و این عالم نسبت با آن عوالم مثل ذرّه‌اى است در بیابان، و قطره‌اى با بحر بى‌پایان.

 چون نشأه انسانى و شأن جامعیت كمال او مقتضى‌⁴ آنست كه او را بر تمامت مراتب موجودات اطّلاعى حاصل باشد و به حكم‌ ﴿وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها﴾⁵ أسماءِ همه مسمّیات را بداند، فرمود كه: متن‌

جابُلْقا عالم مثال در مشرق ارواح، و جابُلْسا عالم مثال در مغرب است‌