اللَه شناسی ج1

 مى‌فرماید كه: از عالم كه مى‌گویند، تو همین لفظى شنیدى و ندانسته‌اى كه عالم بسیار است. زیرا گفته شد كه: عالَم آنست كه به او چیزى دانسته شود، و بدین معنى اشتقاق عالَم اظهر آنست كه از عِلْم است. پس تسمیه موجودات به عالم بواسطه آن است كه وسیله و آلت ادراك حقّ مى‌گردند همچو خاتم كه اسم چیزى است كه به آن ختم مى‌كنند.

 و به این معنى اطلاق عالم بر مجموع اشیاء موجوده توان نمود، و به هر مرتبه‌اى بلكه به هر فردى نیز توان نمود؛ چو هر یكى آلت و وسیله ادراك حقّ مى‌شوند. و از این جهت مى‌فرماید كه: بیا و بگو كه از عالم چه دیدى؟! و به كدام ازین عوالم رسیده‌اى؟! چو عوالمِ غیر محسوس بسیار است؛ و كثرت عوالم در أخبار آمده است؛ و اشاره به تفصیل آن نموده مى‌فرماید: متن:

 مى‌فرماید كه از عالم صورت و معنى كه مى‌گویند، چه دانسته‌اى؟! بدان كه آنچه ادراك آن به حواسّ ظاهره مى‌توان نمود صورت است و آنچه ادراك آن به حواسّ ظاهره نتوان نمود معنى است، و غیب و شهادت نیز مى‌گویند.

 و دنیا عبارتست از این عالم كه نفس انسانى در او به بدن متعلّق است و بوسیله آلات بدنى كسب اخلاق و أعمال مى‌نمایند¹ از سیئات و حسنات. و این را نشئه أُولى نیز مى‌خوانند. و آخرت عالمى است كه بعد از مفارقت بدن، در آنجا مجازات این اخلاق و أعمال مى‌یابد؛ إنْ خَیراً فَخَیرٌ وَ إنْ شَرًّا فَشَرٌّ.²