اللَه شناسی ج1

باشد حیات و علم هم باشد.

 فأمّا غایةُ ما فى الباب آنست كه اگر محلّى را كه مجلاى آن تجلّى است اعتدالى كه موجب ظهور حیات و علم است نباشد، آن صفات در وى مخفى بماند؛ همچو شخصى مُغمى علیه.¹

 پس همه اشیاء را علم و حیات باشد، و هر چه را حیات باشد البتّه نفس خواهد بود. و مقرّر است كه هر نفس كه هست، بالضّروره ـ به قوّه یا به فعل ـ مُدرك هستى خود است، و آن مستلزم ادراك هستى مطلق است كه عامّ روشن‌تر از خاصّ است. یعنى همه عالم از ذات خود به قوّه یا به فعل آگاهند، و از آنجا كه از ذات خود آگاهند راه به درگاه حضرت اله برده‌اند، چو ذات حقّ به صورت همه متجلّى و ظاهر است.

 چون هر چه هست مظهر و مرایاى وجه‌اللَه‌اند و به صورتِ همه اوست كه ظهور نموده و در حجاب تعینات مخفى گشته است، مى‌فرماید كه: متن:

 از عجائب شئونات الهى آن است كه در عین ظهور مخفىّ، و در عین خفا ظاهر مى‌نماید. و با وجود آنكه بغیر او هیچ نیست و اوست كه عین همه اشیاء شده، تعینات و تشخّصات، پرده جمال آن حضرت گشته‌اند و در زیر پرده هر ذرّه‌اى از ذرّات دو عالم، جمال جانفزاى آن محبوب حقیقى پنهان شده، به صورت همه جلوه‌گرى مى‌كند و به رنگ همه بر مى‌آید. عربیةٌ: