اللَه شناسی ج1

جمع آوردن مشارق و مغارب در قرآن اشاره است به عدم انحصار عوالم در عالم ظاهر

 شیخ مى‌فرماید كه در مشارق و مغارب اندیشه و تأمّل نما كه در قرآن مجید واقع شده كه: ﴿فَلا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشارِقِ وَ الْمَغارِبِ‌﴾¹، یعنى حضرت حقّ قسم یاد مى‌فرماید به خداى مشارق و مغارب؛ مشارق و مغارب جمع است و حال آنكه این عالم كه عالم محسوس است یكى بیش ندارد یعنى یك مشرق دارد و یك مغرب كه هر یكى در جهتى‌اند.

 و از اینجا معلوم نما كه عالم منحصر در این عالم ظاهر نیست و عوالم لطیفه غیر محسوسه هستند و در هر یكى آسمان و آفتاب و كواكب هستند؛ بلكه آن عوالم و آن آسمان و كواكب اصلند؛ چو آنها مؤثّرند و اینها متأثّر. شعر:

 چون اكثر خلایق از حقیقت امر غافلند و از معرفت شئونات و تجلّیات الهى بى‌بهره، و بنا بر عدم استعداد فطرى قابلیت شنودن و دریافتن آن ندارند مى‌فرماید كه: متن:

 سلطان المفسّرین عبد اللَه بن عبّاس رضى اللَه عنهما فرموده است:

 لَوْ ذَكَرْتُ تَفْسیرَ قَوْلِ اللَهِ تَعالَى: ﴿اللَهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ﴾،² لَرَجَمونى أوْ قالوا: إنَّهُ كافِرٌ.

 یعنى اگر من كه ابن عبّاسم تفسیر این آیه و اسرارى كه از این آیه معلوم دارم بگویم، «لَرَجَمونى» البتّه مرا سنگسار مى‌كنند؛ و اگر سنگسار نكنند بگویند كه من كافرم.

 چون شیخ فرمود كه تو همین لفظ عالم بیش نشنوده‌اى و از این عوالمى كه در قاعده مذكوره ذكر رفت خبر ندارى، و عالم منحصر به محسوسات نیست و عوالم لطیفه بسیارند؛ به استشهاد آن مى‌فرماید كه: «بیان مِثْلَهُنَّ ز ابن عبّاس»