یکی از مسائل مورد اختلاف ادیان مسئله طهارت و یا قذارت و نجاست انسان است که علی الخصوص در این ازمنه اخیره مورد دغدغه و کنکاش صاحب نظران واقع شده است مخصوصا در شریعت مقدس اسلام. این مقاله خلاصه کتاب ارزشمند «رساله طهارت انسان» از آیة الله سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس الله سره است که در آن تأملی دوباره و تحقیقی مجدّد در استنباط این مسئله مهم و حیاتی نموده‌اند.
طهارت ذاتی انسان
7فصل دوّم: استعمال لفظ نجس در عرف متشرعه
حال این سؤال مطرح است که: آيا در زمان شارع و يا متشرّعه از معناى اصيل و وضع بدوى به معناى مصطلح فعلى كه همان نجاست و ناپاكى خُبثيّه است متحوّل گشته است، به نحوى كه اراده ساير مصاديق قذارت از لفظ نجس محتاج به عنايت و قرينه صارفه است؟ و يا اينكه در زمان حَمَله وحى و تشريع تصرّفى در آن به وجود نيامده است؟
شكّى وجود ندارد كه لفظ نجس در استعمال شرعى، خروج از معناى لغوى و موارد استعمال آن در عرف نمى‌باشد، زيرا همانطور كه بيان شد در عرف بمعناى قَذارت و امرِ منفور چه معنوى و چه ظاهرى است. و اينكه بعضى استعمال در قذارت خُبثيّه را منافى با قذارت باطنى و از باب اشتراك لفظى دانسته‌اند موجّه نمى‌باشد، بلكه از باب اختلاف مصاديق با حفظ حيثيّت طبيعت نوعيّه است.
رواياتى از شيعه كه نجاست در آن به معناى اصطلاحى و فقهى نيست
همينطور در روايات شيعه نيز دلائلى بر استفاده از لفظ نجس و يا لفظ طاهر در معناى نفسى و باطنى آنها وجود دارد. در این باره به چند گروه روایت اشاره می‌کنیم:
1. روایات نهی از غساله یهودی، نصرانی ، مجوسی، ولد الزنا و ناصبی
روایت ابی‌یعفور از امام صادق علیه السّلام که حضرت فرمودند: از آب چاهى كه فاضلاب حمّام در آن مى‌ريزد غسل مكن زيرا اولاد زنا در آن حمّام خود را شستشو مى‌دهد درحاليكه او تا هفت پشت طاهر نمى‌باشد، و همچنين ناصبى خود را مى‌شويد و او از آن دو بدتر است. خداى متعال هيچ مخلوقى را بدتر از سگ نيافريد، امّا شخص ناصبى از آن هم پست‌تر و زبون‌تر است.»1
در روایت کتاب علل الشرایع غُساله یهودی و نصرانی و مجوسی نیز ذکر شده است.2
معنی نجاست و طهارت در این دو روایت
با توجّه به اين دو روايت و نظائر آنها روشن مى‌شود كه مقصود از نجاست و يا طهارت معناى اصطلاحى و فقهى آن نيست زيرا:
- مرحوم شيخ حرّ عاملى در جلد اوّل «وسائل» ص ٢١٩ روايت مى‌كند از امام صادق عليه السّلام كه فرمود: لَاتَغْتَسِلْ مِنَ الْبِئْرِ الَّتِى تَجْتَمِعُ فِيهَا غُسَالَةُ الْحَمَّامِ فَإنَّ فِيهَا غُسَالَةَ وَلَدِ الزِّنَا وَ هُوَ لَايَطْهُرُ إِلَى سَبْعَةِ آبَاءَ، وَ فِيهَا غُسَالَةَ النَّاصِبِ وَ هُوَ شَرُّهُمَا. إِنَّ اللَهَ لَمْ يَخْلُقْ خَلْقًا شَرًّا مِنَ الْكَلْبِ وَ إِنَّ النَّاصِبَ أَهْوَنُ عَلَى اللَهِ مِنَ الْكَلْبِ.
- امام صادق عليه السّلام فرمودند: وَ إِيَّاكَ أنْ تَغْتَسِلَ مِنْ غُسَالَةِ الْحَمَّامِ، فَفِيهَا يَجْتَمِعُ غُسَالَةُ الْيَهُودِىِّ وَ النَّصْرَانِىِّ وَ الْمَجُوسِىِّ وَ النَّاصِبِ لَنَا أَهْلَ الْبَيْتِ وَ هُوَ شَرُّهُمْ. فَإنَّ اللَهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَمْ يَخْلُقْ خَلْقًا أَنْجَسَ مِنَ الْكَلْبِ وَ إنَّ النَّاصِبَ لَنَا أَهْلَ الْبَيْتِ أَنْجَسُ مِنْهُ.
«مبادا از آب زائده حمّام جهت غسل استفاده كنى، زيرا در اين آب زائده غسل يهود و نصرانى و مجوسى و ناصب ما اهل بيت قرار دارد. و بدان كه ناصبى از همه آنان بدتر است. خداى متعال هيچ مخلوقى را نجس‌تر از سگ نيافريد و بدرستيكه شخص ناصبى از سگ هم نجس‌تر است.»