مباحثه حضرت علامه طهراني با آية اللَه شيخ حسنعلي مرواريد پيرامون مباحث فلسفي و عرفاني

مباحثه ذیل بین مرحوم علامه طهرانی رضوان اللَه علیه با آیة اللَه شیخ حسنعلی مروارید رحمة اللَه علیه می باشد وچنانچه از مطالب مندرجه پیداست گویا جناب آقای مروارید قصد ارشاد و دستگیری از علامه طهرانی را داشته اند ولی پس از شروع مباحثه و و مخصوصاً تقاضای علامه طهرانی مبنی بر ضبط این مباحثات و انتشار آن از ادامه بحث صرفنظر نموده اند.

علامه طهرانی می فرمودند: حقیر تازه در مشهد مقدّس مشرّف شده؛ وبه عنوان هجرت قصد توطّن نموده بودم؛ روزی یكی از علماء معروف و مشهور مشهد كه از شاگردان مرحوم آقا میرزا مهدی اصفهانی بود؛ و با این حقیر نیز فی الجمله سابقه آشنائی داشت، به دیدن حقیر در منزل آمد؛ و گویا برای ارشاد و هدایت این حقیر بود كه دست از حكمت بردارم و نسبت به فلسفه بطور كلّی بی علاقه گردم.

پس از چند دقیقه توقف وپذیرائی گفت: معنای این فقره از زیارت چیست؟: إرَادَة الرَّبِّ فی مَقَادِیرٍاموره تَهْبِط إلَیکمْ وَ تَصْدر مِنْ بیوتِکمْ؟

اینجانب قریب یك ربع ساعت در اطراف این معنی و كیفیت نزول اراده و نور مشیت از ذات اقدس حقّ تعالی بر نفوس قدسیه أئمّه طاهرین صلوات اللَه علیهم أجمعین، وسپس صدور آن از نفوس، به ما‌هیات امكانیه مطالبی را بیان كردم؛ ایشان با كمال بی اعتنائی گفتند: اینكه كلام ملاّ صدراست.

من گفتم: كلام ملاّ صدرا باشد؛ مگر چطور است؟ 

دیگر در اینجا سخن و گفتگو به درازا كشید و ردّ و ایراد بسیار شدید شد؛ و ایشان سخت گیر افتادند؛ و پیوسته از این شاخه به آن شاخه می‌پریدند.

و چون سخن منتهی به أصالة الوجود شد، آن را انكار كردند؛ چون برایشان ثابت كردم؛ گفتند: نه، اصالة الوجود صحیح نیست؛ بلكه اصالة الماهیة صحیح است؛ چون برایشان ثابت كردم كه این كلام صحیح نیست؛ گفتند: اصولاً ما نه أصالة الوجود می‌گوییم و نه أصالة الماهیة؛ بلكه اصالة الواقعیة؛ یعنی در خارج یك واقعیت و حقیقتی است كه قابل انكار نیست. من گفتم:شكّ نیست كه در خارج واقعیت است؛ لیكن سخن در این است كه اصالت آن واقعیت با كدام جنبه آن است؟